Những cuốc xe mưu sinh kết thúc lúc 4 giờ sáng
4h, khi nhiều tuyến phố Hà Nội chỉ còn lại ánh đèn vàng cùng vài chiếc xe tải chạy đêm, anh Trường Hải (SN2005, quê Uông Bí) mới tắt ứng dụng nhận cuốc xe cuối cùng.
Dừng xe máy trước cửa trọ, Hải tháo mũ bảo hiểm, lấy chai nước uống vội rồi chuẩn bị chạy về phòng trọ nghỉ ngơi vài tiếng trước khi lên lớp. Ít ai nghĩ chàng trai trẻ đang khoác trên mình chiếc áo tài xế công nghệ ấy vẫn là một sinh viên.

"Em thường bắt đầu chạy từ khoảng 6 giờ tối sau khi tan học. Nếu đông khách thì có hôm đến tận 4 giờ sáng mới dừng nhận cuốc", Hải chia sẻ.
Ban ngày lên giảng đường, ban đêm lao vào những dòng xe cộ tấp nập, Hải đang sống trong guồng quay gần như không có khoảng trống cho bản thân. Chi phí thuê trọ, ăn uống, học tập tại Hà Nội khiến cậu sinh viên lựa chọn việc chạy xe công nghệ như một nguồn thu nhập ổn định để giảm gánh nặng cho gia đình.
Sự chủ động về thời gian mà nhiều người vẫn nghĩ đôi khi chỉ tồn tại trên lý thuyết.
"Nói là thích chạy lúc nào cũng được nhưng thực tế nếu muốn có thu nhập tốt thì phải chạy vào các khung giờ đông khách. Tôi thường tranh thủ chạy đêm vì ban ngày còn đi học. Có những hôm ngủ không đủ giấc, lên lớp vẫn rất mệt", Hải nói.

Chạy 14km thu nhập 40.000 đồng
Buổi trưa trên một tuyến phố đông đúc ở Hà Nội, tiếng thông báo nhận chuyến vang lên từ điện thoại của một tài xế xe ôm công nghệ. Anh Hoàng Minh Phú (SN1996 - Thanh Trì, Hà Nội) đưa màn hình điện thoại cho phóng viên xem, một cuốc xe có quãng đường 14km, tiền cước khoảng 40.000 đồng.
Tính ra, mức thu nhập chưa đến 3.000 đồng cho mỗi kilomet di chuyển. Đó là chưa kể các khoản khấu trừ và chi phí vận hành như xăng xe, bảo dưỡng phương tiện hay các loại bảo hiểm tự đóng.

"Nhìn thấy thấp thật, nhưng nếu không nhận thì phải ngồi chờ. Có khi ngồi 15-20 phút chưa chắc đã có cuốc mới. Vậy nên nhiều chuyến biết là không lời bao nhiêu vẫn phải chạy", anh Phú chia sẻ.
Với nhiều người, 15-20 triệu đồng/tháng là mức thu nhập không tệ, nhưng để đổi lấy khoản tiền ấy, những tài xế xe ôm công nghệ phải đánh đổi bằng thời gian lao động gấp đôi hoặc gấp ba người làm công sở.
Anh Phú cho biết nếu nghỉ một ngày, doanh thu một tháng có thể giảm vài trăm nghìn đồng. Nghỉ liên tục vài ngày đồng nghĩa với việc kế hoạch chi tiêu cả tháng bị ảnh hưởng.
"Nghề này không có lương cứng. Không chạy là không có tiền", anh Phú chia sẻ.
Áp lực ấy khiến nhiều tài xế vẫn cố gắng làm việc ngay cả khi cơ thể không còn ở trạng thái tốt nhất.
"Không dám nghỉ vì sau lưng còn vợ con"
Khoảng 17h, tại một điểm đổi pin xe điện ở Hà Nội, anh Nguyễn Quang Minh (SN 1993) tranh thủ ngồi nghỉ sau nhiều giờ liên tục di chuyển. Đó có lẽ là một trong số ít khoảng thời gian anh được ngồi yên trong ngày, chiếc bánh mì được mua từ đầu giờ chiều trở thành bữa ăn lót dạ.

Trước đây anh cũng làm công việc văn phòng nhưng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, thu nhập không còn ổn định. Sau nhiều lần đắn đo, anh quyết định chuyển sang chạy xe ôm công nghệ toàn thời gian. Từ một lựa chọn tạm thời, nghề này dần trở thành nguồn thu chính của cả gia đình.
"Tôi chạy được gần một năm nay rồi. Mỗi ngày tôi chạy khoảng 14-15 tiếng, nhiều hôm không kịp nghỉ trưa chỉ dám dừng xe ăn vội bánh mì", anh Minh chia sẻ
Với anh Minh, khái niệm nghỉ trưa gần như không tồn tại vì ngoài thời gian chạy chở khách, đến giờ trưa, anh Minh sẽ chuyển qua chạy giao đồ ăn. Trong lúc nhiều nhân viên văn phòng có một giờ nghỉ giữa ngày, anh thường ăn nhanh ổ bánh mì hoặc hộp cơm ngay trên xe rồi tiếp tục giao đồ ăn cho khách hàng.

Là trụ cột gia đình, anh hiểu rằng chỉ cần mình nghỉ một ngày thì khoản thu nhập dành cho vợ con sẽ hụt đi một phần.
Anh Minh chia sẻ: "Nhiều khi nghĩ không dám ốm, một ngày ốm là lại hụt đi mấy trăm nghìn một tháng" (cười lớn).
Nghe qua tưởng như đùa nhưng thực tế lại là suy nghĩ chung của rất nhiều tài xế công nghệ. Bởi với họ, bệnh tật không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn đồng nghĩa với việc mất thu nhập. Một ngày nằm nhà là một ngày không có doanh thu.
Kỳ vọng chính sách an sinh
Nhiều năm trước, xe ôm công nghệ từng được coi là công việc hấp dẫn bởi sự linh động về thời gian. Người lao động có thể đăng nhập ứng dụng bất kỳ lúc nào, chọn chạy bao nhiêu tiếng tùy ý và chủ động kết thúc công việc.
Nhưng khi theo chân những tài xế xe ôm công nghệ, càng thấy rõ sự tự do ấy có điều kiện. Muốn có tổng thu nhập khá, họ buộc phải chạy vào những khung giờ cao điểm. Muốn doanh thu cao hơn, họ phải kéo dài thời gian trực tuyến. Muốn đạt các chương trình thưởng, họ phải hoàn thành đủ số chuyến theo yêu cầu.
Sự linh hoạt vẫn tồn tại, nhưng áp lực kinh tế khiến nhiều người không thể sử dụng quyền lựa chọn ấy. "Có những hôm mưa gió, tôi rất muốn nghỉ nhưng nghĩ đến tiền nhà, tiền học của con lại cố chạy tiếp", anh Minh chia sẻ thêm.
Thu nhập cao hay thấp không chỉ phụ thuộc vào số giờ lao động mà còn phụ thuộc vào việc người tài xế có đủ sức khỏe để tiếp tục chạy hay không.

Một nghịch lý đang tồn tại với nhiều tài xế công nghệ là càng phụ thuộc vào sức khỏe để kiếm sống, họ lại càng dễ tổn thương trước những rủi ro nghề nghiệp thường trực trên đường phố.
Theo chia sẻ của nhiều tài xế, ngoài các gói bảo hiểm tai nạn cơ bản do nền tảng hỗ trợ, phần lớn vẫn phải chủ động tham gia thêm bảo hiểm y tế, bảo hiểm tự nguyện hoặc các gói bảo hiểm thương mại bên ngoài để có thêm điểm tựa khi xảy ra sự cố. Có người cho biết tổng số tiền dành cho các khoản bảo hiểm mỗi tháng lên tới hơn 1 triệu đồng.
Đó không phải khoản chi nhỏ với những lao động phải tính toán từng đồng tiền xăng xe, ăn uống và sinh hoạt. Tuy nhiên, hầu hết đều chấp nhận bỏ ra khoản tiền này bởi họ hiểu rằng chỉ một vụ va chạm giao thông, một chấn thương hay vài ngày nằm viện cũng có thể khiến nguồn thu nhập bị gián đoạn.
Trong bối cảnh lực lượng lao động trên nền tảng số ngày càng đông, vấn đề an sinh xã hội đối với tài xế công nghệ cũng đang nhận được nhiều sự quan tâm.
Ngày 21/10, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trình bày Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, Chính phủ đã đề xuất mở rộng nhiều đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có nhóm tài xế xe công nghệ, nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài về hưu trí, ốm đau và các chế độ an sinh khác.
Dù vẫn đang ở giai đoạn đề xuất và nghiên cứu, thông tin này phần nào mang đến kỳ vọng về một "tấm lưới an toàn" vững chắc hơn cho những người đang mưu sinh trên từng cuốc xe.
Bởi với nhiều tài xế, điều đáng sợ nhất không phải những giờ làm việc kéo dài hay những ngày mưa nắng thất thường, mà là thời điểm họ không còn đủ sức khỏe để tiếp tục lăn bánh nhưng phía sau vẫn còn cả gia đình đang chờ nguồn thu nhập từ những chuyến xe mỗi ngày.