Thành tựu này đánh dấu bước tiến quan trọng trong mục tiêu tái sử dụng toàn bộ hệ thống tên lửa, qua đó mở ra triển vọng giảm chi phí vận tải không gian.

Ngày 15/11 theo giờ Việt Nam, tầng trên Ship 42 của hệ thống Starship trở về Trái Đất sau chuyến bay kéo dài hơn 22 giờ. Đây là lần đầu một tàu Starship hoàn thành hành trình từ quỹ đạo và được cánh tay cơ khí của tháp phóng tại Starbase, Texas (Mỹ), bắt lại thành công.
Tuy nhiên, tầng đẩy Super Heavy trong cùng chuyến bay không được thu hồi tại tháp phóng như kế hoạch mà phải chuyển hướng hạ xuống Vịnh Mexico. Vì vậy, thành tựu lần này mới xác nhận khả năng thu hồi tầng trên Starship sau chuyến bay quỹ đạo, chưa chứng minh toàn bộ hệ thống có thể được tái sử dụng hoàn chỉnh.
Dù vậy, kết quả này vẫn là bước tiến đáng chú ý trong nỗ lực giảm chi phí đưa hàng hóa và con người lên không gian của SpaceX.
Biến không gian thành công xưởng vi trọng lực
Chi phí vận chuyển hàng hóa lên quỹ đạo là một trong những rào cản lớn đối với thương mại hóa không gian. Theo nghiên cứu của NASA, chi phí phóng tàu con thoi từng khoảng 54.500 USD/kg, trong khi Falcon 9 giảm xuống khoảng 2.720 USD/kg theo số liệu năm 2018.

SpaceX phát triển Starship với mục tiêu tái sử dụng cả tàu vũ trụ và tên lửa đẩy Super Heavy. Công ty công bố hệ thống có thể đưa hơn 100 tấn hàng hóa lên quỹ đạo trong cấu hình tái sử dụng. Một số mô hình dự báo chi phí vận chuyển có thể giảm xuống vài trăm USD/kg, nhưng đây chưa phải mức giá được kiểm chứng thực tế.
Nếu đạt mục tiêu, sức chở lớn và chi phí thấp hơn có thể thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, sản xuất trong môi trường vi trọng lực, với các lĩnh vực tiềm năng như tinh thể protein, vật liệu bán dẫn và sợi quang đặc biệt.
Tháng 9/2026, Space Cargo Unlimited (SCU) công bố kế hoạch đưa hệ thống sản xuất BentoBox, tải trọng khoảng 1 tấn, lên phương tiện Starfall bằng tên lửa Starship, dự kiến vào năm 2028.
Doanh nghiệp cho biết đang trao đổi với hơn 100 khách hàng tiềm năng, khoảng 40% thuộc lĩnh vực khoa học sự sống và công nghệ sinh học. Tuy nhiên, hiệu quả thương mại của mô hình này vẫn cần được kiểm chứng qua các chuyến bay và sản phẩm thực tế.
Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) và McKinsey, nền kinh tế không gian toàn cầu có thể đạt 1.800 tỷ USD vào năm 2035, tăng từ 630 tỷ USD năm 2023. Hơn 60% mức tăng trưởng dự kiến đến từ 5 nhóm ngành gồm chuỗi cung ứng và vận tải, thực phẩm và đồ uống, quốc phòng, bán lẻ - hàng tiêu dùng và truyền thông số. Điều này cho thấy giá trị kinh tế từ công nghệ không gian có thể lan tỏa đến nhiều lĩnh vực trên Trái Đất.
Dù vậy, không phải hoạt động công nghiệp nào cũng có thể sớm chuyển lên quỹ đạo. Giám đốc điều hành Amazon Web Services (AWS) Matt Garman nhận định trung tâm dữ liệu trong không gian còn gặp nhiều trở ngại về tải trọng, hạ tầng và tản nhiệt, khó khả thi về kinh tế trong khoảng 10-20 năm tới.
Thách thức năng lượng và các chuyến bay đến Mặt Trăng
Chi phí vận tải thấp hơn có thể mở ra triển vọng phát triển điện mặt trời không gian. Công nghệ này sử dụng các tấm pin trên quỹ đạo để thu năng lượng Mặt Trời, sau đó truyền về Trái Đất.

Tuy nhiên, việc xây dựng, bảo trì và truyền tải điện vẫn đặt ra nhiều thách thức. Nghiên cứu của NASA năm 2024 ước tính giá điện có thể đạt 0,03-0,08 USD/kWh trong các kịch bản giả định, chưa phải mức giá đã được kiểm chứng.
Starship cũng là phương tiện quan trọng trong kế hoạch đưa con người trở lại Mặt Trăng của NASA. Để thực hiện nhiệm vụ, tàu đổ bộ của SpaceX cần được tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo bằng các tàu chuyên dụng.
Số chuyến cần thiết hiện chưa thống nhất: Elon Musk ước tính 6-8 chuyến, trong khi một chuyên gia thuộc Ủy ban Tư vấn An toàn Hàng không Vũ trụ của NASA (ASAP) từng đề cập khoảng 22 chuyến.
Việc chuyển oxy và methane lỏng trong môi trường vi trọng lực phức tạp do khó kiểm soát chất lỏng và duy trì nhiệt độ cực thấp. Các thử nghiệm chuyển nhiên liệu siêu lạnh trên quỹ đạo dự kiến cung cấp thêm dữ liệu để đánh giá tính khả thi của công nghệ này.
Hoạt động khai thác tài nguyên ngoài Trái Đất cũng đặt ra vấn đề pháp lý. Luật SPACE Act năm 2015 của Mỹ công nhận quyền đối với tài nguyên thu được từ hoạt động khai thác không gian, nhưng không cho phép tuyên bố chủ quyền lãnh thổ trên Mặt Trăng. Hiệp ước Không gian năm 1967 vẫn là nền tảng pháp lý quốc tế về nguyên tắc không chiếm hữu các thiên thể.
Những tiến bộ về công nghệ phóng, tái sử dụng tên lửa và tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo có thể giảm rào cản tiếp cận không gian. Tuy nhiên, Starship vẫn cần chứng minh độ tin cậy, hiệu quả vận hành và khả năng thương mại trước khi nền kinh tế không gian trở thành hiện thực.