Ngày 19/11, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, ký quyết định xếp hạng đồn Chơn Sảng và trạm Nam Chơn (phường Hải Vân) là di tích hỗn hợp cấp thành phố.
Theo tài liệu của Trung tâm quản lý di sản và Bảo tàng Đà Nẵng, đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn là 2 công trình quân sự tiêu biểu thuộc hệ thống phòng thủ ven biển Đà Nẵng dưới triều Nguyễn, được xây dựng và hoàn thiện trong khoảng thời gian từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX, nhằm kiểm soát tuyến đường thiên lý Bắc - Nam và bảo vệ cửa ngõ phía Bắc vịnh Đà Nẵng.

Với vị trí chiến lược, 2 công trình giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới phòng thủ liên hoàn của triều Nguyễn, góp phần bảo vệ kinh đô Huế và vùng duyên hải miền Trung.
Trong cuộc kháng chiến chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha (1858-1860), khu vực này diễn ra những trận giao tranh quyết liệt giữa quân triều Nguyễn và quân xâm lược, gắn liền với cuộc chiến đấu bảo vệ Đà Nẵng của quân và dân ta.
Những dấu ấn lịch sử đó khẳng định giá trị của đồn Chơn Sảng và trạm Nam Chơn không chỉ với tư cách là những công trình quân sự dưới triều Nguyễn mà còn là những chứng tích lịch sử tiêu biểu, phản ánh truyền thống yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của quân và dân Việt Nam.

Xuất phát từ giá trị lịch sử và tầm quan trọng của 2 công trình này, thời gian qua, UBND thành phố Đà Nẵng đã chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức khai quật khảo cổ khẩn cấp, triển khai lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích đối với đồn Chơn Sảng và trạm Nam Chơn.
Hai công trình đã được tổ chức khai quật khảo cổ với tổng diện tích 600m2, gồm 300m2 tại trạm Nam Chơn và 300m2 tại đồn Chơn Sảng, bắt đầu từ ngày 25/5.
Qua quá trình khai quật, các nhà khảo cổ học đã phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc và di vật khảo cổ có giá trị. Những kết quả này góp phần bổ sung nguồn tư liệu khoa học quan trọng, phục vụ công tác nghiên cứu, nhận diện rõ hơn về quy mô, cấu trúc, tính chất, niên đại cũng như giá trị lịch sử, văn hóa của hai công trình.
Theo kết quả khai quật bước đầu, các nhà khảo cổ phát hiện tại 2 di tích này nhiều dấu tích kiến trúc có giá trị. Tại trạm Nam Chơn, các hố khai quật đã làm xuất lộ tương đối rõ cấu trúc bờ thành, hào thành, các lớp kè đá và dấu tích kiến trúc trung tâm.
Đặc biệt, tại khu vực phía Tây Bắc đã nhận diện dấu tích cổng và đường đi vào di tích, với vật liệu xây dựng gồm gạch, ngói.
Tại đồn Chơn Sảng, kết quả khai quật làm rõ mặt bằng kiến trúc trung tâm gồm Chính điện, Tiền điện, hệ thống bậc thang bằng đá, các cấp nền và dấu tích hai trạm gác.
Đáng chú ý, các nhà khảo cổ phát hiện một phù điêu đá sa thạch có hình một vị thần ngồi trong tư thế thiền, có thể thuộc văn hóa Chămpa, với niên đại khoảng trước thế kỷ XIX, có thể thuộc thế kỷ VIII.
Qua khai quật, tổng cộng 904 hiện vật được phát hiện tại trạm Nam Chơn, có niên đại từ thời Trần đến thời Nguyễn, tại đồn Chơn Sảng phát hiện 60 di vật.
Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy các di tích còn lưu giữ tương đối rõ những thành phần cấu trúc cốt lõi, phản ánh giá trị lịch sử, khảo cổ và kỹ thuật xây dựng truyền thống thời Nguyễn.