Chuyển mục đích sử dụng đất: Những trường hợp không phải xin phép theo Luật Đất đai 2024
Trong quá trình sử dụng đất, việc thay đổi mục đích sử dụng đất là nhu cầu khá phổ biến của người dân. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thay đổi mục đích sử dụng đất đều phải thực hiện thủ tục xin phép cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Luật Đất đai năm 2024 đã có sự phân định tương đối rõ giữa những trường hợp Nhà nước cần kiểm soát bằng cơ chế cho phép chuyển mục đích và những trường hợp người sử dụng đất có thể chủ động chuyển mục đích mà không phải xin phép.
Quy định những trường hợp phải xin phép
Căn cứ khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai 2024 quy định các trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép bao gồm:
Thứ nhất, trường hợp chuyển đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất sang loại đất khác trong nhóm đất nông nghiệp. Như vậy, pháp luật kiểm soát việc chuyển đổi đối với những loại đất nông nghiệp có tính chất đặc thù, đặc biệt là đất trồng lúa và đất rừng.
Thứ hai, chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp. Đây là trường hợp thường gặp trong thực tế, chẳng hạn người sử dụng đất muốn chuyển đất trồng cây lâu năm sang đất ở hoặc chuyển đất nông nghiệp sang đất thương mại, dịch vụ.
Thứ ba, chuyển các loại đất khác sang đất chăn nuôi tập trung khi thực hiện dự án chăn nuôi tập trung quy mô lớn.
Thứ tư, chuyển đất phi nông nghiệp được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất sang loại đất phi nông nghiệp khác được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất.
Thứ năm, chuyển đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở.
Thứ sáu, chuyển đất xây dựng công trình sự nghiệp, đất sử dụng vào mục đích công cộng có mục đích kinh doanh sang đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp.
Thứ bảy, chuyển đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp không phải là đất thương mại, dịch vụ sang đất thương mại, dịch vụ.
Theo đó, khoản 3 Điều 121 Luật Đất đai 2024 quy định việc chuyển mục đích sử dụng đất không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này thì không phải xin phép của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
Cách quy định này tạo ra phạm vi tương đối rộng cho những trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất không phải xin phép. Tuy nhiên, để kết luận một trường hợp cụ thể có được miễn thủ tục hay không, cần đối chiếu chính xác mục đích sử dụng đất hiện tại và mục đích dự kiến sau khi chuyển.
Một số trường hợp chuyển đổi giữa các loại đất phi nông nghiệp không phải xin phép
Khoản 1 Điều 121 chỉ yêu cầu xin phép đối với những trường hợp cụ thể được quy định tại các điểm d, đ, e và g.
Chẳng hạn, điểm đ khoản 1 Điều 121 chỉ yêu cầu xin phép khi chuyển đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở. Điều này có nghĩa là không phải cứ thay đổi từ loại đất phi nông nghiệp này sang loại đất phi nông nghiệp khác thì đều phải thực hiện thủ tục xin phép.
Tương tự, điểm g khoản 1 Điều 121 chỉ điều chỉnh trường hợp chuyển đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp không phải là đất thương mại, dịch vụ sang đất thương mại, dịch vụ. Do đó, việc chuyển đổi giữa các mục đích sử dụng đất phi nông nghiệp khác, nếu không thuộc một trong các trường hợp được khoản 1 Điều 121 quy định, thì thuộc trường hợp không phải xin phép theo khoản 3 Điều 121 Luật Đất đai 2024.
Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng cần kiểm tra chính xác loại đất được ghi nhận trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và hồ sơ địa chính. Không nên chỉ căn cứ vào cách gọi thông thường như: đất kinh doanh, đất cơ sở sản xuất hoặc đất dịch vụ,… để kết luận về nghĩa vụ xin phép.
Một quy định đáng chú ý tại khoản 3 Điều 121 Luật Đất đai 2024. Theo đó, trường hợp sử dụng đất có nguồn gốc là đất ở hoặc đất phi nông nghiệp có thời hạn sử dụng đất ổn định lâu dài, phù hợp quy định của pháp luật, đã chuyển sang sử dụng vào mục đích khác mà nay có nhu cầu chuyển lại thành đất ở và phù hợp với quy hoạch sử dụng đất thì không phải nộp tiền sử dụng đất.
Cần lưu ý, quy định này nói về nghĩa vụ tài chính, không nên đồng nhất với quy định về thủ tục xin phép chuyển mục đích sử dụng đất. Việc có phải xin phép hay không vẫn phải được xác định trên cơ sở đối chiếu với khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai 2024.
Không phải xin phép nhưng có thể phải đăng ký biến động
Một trong những điểm dễ gây nhầm lẫn hiện nay là sự khác nhau giữa xin phép chuyển mục đích sử dụng đất và đăng ký biến động đất đai.
Theo điểm e khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai 2024 quy định: “Chuyển mục đích sử dụng đất quy định tại khoản 1 Điều 121 của Luật này; trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 121 của Luật này mà người sử dụng đất có nhu cầu đăng ký biến động”.
Như vậy, Luật Đất đai 2024 đã thiết lập hai cơ chế khác nhau. Đối với trường hợp thuộc khoản 1 Điều 121, người sử dụng đất phải xin phép và thực hiện các thủ tục liên quan. Đối với trường hợp thuộc khoản 3 Điều 121, người sử dụng đất không phải xin phép cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, nhưng có thể đăng ký biến động nếu có nhu cầu.
Quy định này phù hợp với khoản 1 Điều 131 Luật Đất đai 2024, theo đó đăng ký đất đai là bắt buộc đối với người sử dụng đất và người được giao đất để quản lý. Đồng thời, khoản 3 Điều 131 xác định đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất bao gồm đăng ký lần đầu và đăng ký biến động, được thực hiện bằng hình thức đăng ký trên giấy hoặc đăng ký điện tử và có giá trị pháp lý như nhau.
Như vậy, khi không thuộc các trường hợp tại khoản 1 Điều 121 thì không phải xin phép, nhưng người sử dụng đất có nhu cầu vẫn có thể đăng ký biến động. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình áp dụng Luật Đất đai 2024. Việc phân biệt giữa xin phép chuyển mục đích, đăng ký biến động và sử dụng đất đúng mục đích không chỉ giúp người dân giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết mà còn hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật đất đai do hiểu sai phạm vi của quy định miễn xin phép. Qua đó, góp phần tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân khi thực hiện các nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất không thuộc trường hợp phải xin phép.
FILI
- 11:00 21/11/2026