Chiều 20/11, Quốc hội thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng (lao động công ích) là biện pháp thay thế hình thức phạt tiền lần đầu được bổ sung vào luật.
Thời gian lao động công ích không quá 4 giờ mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần và tổng cộng không quá 40 giờ. Ngay sau khi người vi phạm hoàn thành công việc, cơ quan tổ chức thi hành phải xác nhận việc chấp hành xong biện pháp này.
Nếu người vi phạm không thực hiện công việc được giao, người có thẩm quyền có thể quyết định chấm dứt áp dụng biện pháp thay thế, chuyển sang phạt tiền.
Luật không áp dụng biện pháp lao động công ích với phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người từ đủ 70 tuổi trở lên, người mắc bệnh hiểm nghèo, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng.
Chính phủ sẽ quy định chi tiết việc thực hiện chính sách này. Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, việc áp dụng trên cơ sở tự nguyện nhằm bảo đảm phù hợp với Công ước về lao động cưỡng bức năm 1930 mà Việt Nam là thành viên.

Nâng mức phạt hành chính tối đa lên 3 tỷ đồng
Luật mới nâng mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân từ một tỷ lên 1,5 tỷ đồng, tổ chức từ hai tỷ lên 3 tỷ đồng, tăng 50% so với hiện hành. Mức phạt cao nhất này chỉ áp dụng trong 6 nhóm lĩnh vực gồm quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung; cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; định danh và xác thực điện tử; bảo vệ môi trường; an toàn thực phẩm.
Ở các lĩnh vực khác, mức phạt tối đa với cá nhân được xác định từ 30 triệu đến một tỷ đồng. Trong đó, mức phạt tối đa trong lĩnh vực giáo dục, lao động, trật tự an toàn giao thông đường bộ là 75 triệu đồng; quảng cáo, dược, thương mại là 100 triệu đồng; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả là 200 triệu đồng; xây dựng, đất đai, kinh doanh bất động sản là 500 triệu đồng. Mức phạt tối đa với tổ chức gấp đôi cá nhân.
Với những lĩnh vực mới chưa được liệt kê trong luật, Chính phủ quy định mức phạt tối đa sau khi được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý. Trường hợp luật khác có quy định mức phạt tối đa riêng thì áp dụng theo luật đó.
Luật cũng bỏ quy định cho phép áp dụng mức phạt cao hơn, nhưng không quá hai lần mức phạt chung, trên địa bàn các thành phố. Chính phủ lý giải cơ chế này đã được quy định trong Luật Thủ đô và Luật Phát triển đô thị nên không cần tiếp tục duy trì trong Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử
Luật cho phép thực hiện toàn bộ quá trình xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, từ phát hiện, xác minh, giải trình đến ra quyết định xử phạt, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định.
Thông tin, hình ảnh, dữ liệu điện tử được thu thập hợp pháp trên môi trường điện tử được dùng làm căn cứ xác minh, xử lý vi phạm. Biên bản, quyết định xử phạt và các tài liệu điện tử có giá trị như văn bản.
Hệ thống xử lý vi phạm hành chính của các bộ, ngành, địa phương phải được kết nối, đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính. Các cơ quan liên quan có trách nhiệm kết nối, chia sẻ thông tin với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trong đó có Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID).
Quá trình xử lý phải bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, an toàn của dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Hoạt động cập nhật, truy cập, xử lý dữ liệu phải được lưu lại để phục vụ kiểm tra, giám sát. Chính phủ quyết định áp dụng xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử trong từng lĩnh vực khi đáp ứng đủ điều kiện về hạ tầng, công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu.
Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định đưa người đi cai nghiện bắt buộc
Luật chuyển thẩm quyền quyết định đưa người vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc từ TAND khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã.
Như vậy, chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu có thẩm quyền quyết định áp dụng ba biện pháp xử lý hành chính gồm giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Luật cũng mở rộng các trường hợp người chưa thành niên vi phạm được xem xét áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình thay cho giáo dục tại xã, phường, đặc khu hoặc giáo dục dựa vào cộng đồng thay cho đưa vào trường giáo dưỡng, nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên.
Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Tuy nhiên, các tình tiết giảm nhẹ và trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính mới được áp dụng ngay từ ngày luật được Quốc hội thông qua đối với những hành vi vi phạm được phát hiện hoặc xem xét, giải quyết kể từ ngày này.
Các chính sách có lợi cho người vi phạm, trong đó có lao động công ích thay thế phạt tiền, cũng được áp dụng với hành vi xảy ra trước ngày luật có hiệu lực nhưng sau thời điểm đó mới bị phát hiện hoặc đang được xem xét, giải quyết.