Việc cho người thân, bạn bè mượn ô tô hoặc xe máy để sử dụng khá phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp sau khi nhận lại phương tiện, chủ xe bất ngờ phát hiện ô tô, xe máy của mình bị camera giám sát giao thông ghi nhận hành vi vi phạm, như vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ hoặc đi sai làn đường.
Đáng nói, dù không trực tiếp điều khiển phương tiện tại thời điểm vi phạm, người đứng tên đăng ký xe vẫn là đối tượng nhận được thông báo phạt nguội từ cơ quan chức năng. Điều này khiến nhiều người lo lắng, bởi theo quy định hiện hành, một số lỗi vi phạm giao thông không chỉ bị phạt tiền mà còn bị trừ điểm GPLX. Trong khi đó, mỗi GPLX chỉ có 12 điểm, nếu bị trừ hết sẽ không được tiếp tục điều khiển phương tiện theo giấy phép đó cho đến khi đáp ứng điều kiện phục hồi điểm.
Ai bị trừ điểm GPLX khi xe cho mượn bị phạt nguội?
Theo điều 58, luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, điểm của GPLX được sử dụng để quản lý việc chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông của người lái xe. Mỗi GPLX có 12 điểm và số điểm bị trừ tùy thuộc tính chất, mức độ của hành vi vi phạm. Trong khi đó, điều 50 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định việc trừ điểm GPLX được thực hiện sau khi quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi có quy định trừ điểm có hiệu lực thi hành.
Như vậy, việc trừ điểm GPLX gắn với hành vi vi phạm và người bị xác định chịu trách nhiệm theo quy định, không đơn thuần căn cứ vào tên người đứng trên giấy đăng ký phương tiện.

Cụ thể, theo khoản 8, điều 47 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, đối với hành vi vi phạm được phát hiện thông qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ nhưng cơ quan chức năng chưa dừng ngay được phương tiện để xử lý, cơ quan chức năng sẽ gửi thông báo yêu cầu chủ phương tiện và các cá nhân, tổ chức liên quan đến giải quyết.
Thông qua thông tin đăng ký xe, cơ quan chức năng xác định chủ phương tiện để liên hệ, từ đó tiếp tục xác minh người đã trực tiếp điều khiển xe tại thời điểm vi phạm. Điều này đồng nghĩa, việc chủ xe nhận được thông báo phạt nguội không có nghĩa người này mặc nhiên bị xử phạt hoặc trừ điểm GPLX.
Như vậy, yếu tố quan trọng không nằm ở việc phương tiện thuộc sở hữu của ai, mà là xác định đúng người đã thực hiện hành vi vi phạm để áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.
Chủ xe cần làm gì để tránh bị xử phạt thay người mượn?
Theo điểm b, khoản 8, điều 47 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, dù không trực tiếp điều khiển phương tiện, chủ phương tiện có nghĩa vụ hợp tác với cơ quan chức năng để xác định người đã điều khiển phương tiện thực hiện hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, trường hợp chủ phương tiện là cá nhân nhưng không hợp tác, không chứng minh hoặc không giải trình được mình không phải người điều khiển phương tiện thực hiện hành vi vi phạm thì bị xử phạt đối với hành vi vi phạm được phát hiện.
Như vậy, chủ xe không thể chỉ viện lý do đã cho người khác mượn phương tiện để mặc nhiên được miễn trách nhiệm. Nếu không cung cấp được thông tin, chứng cứ hoặc giải trình phù hợp, người đứng tên đăng ký xe vẫn có nguy cơ bị xử phạt.

Riêng việc trừ điểm GPLX trong trường hợp này phải căn cứ vào hành vi vi phạm, đối tượng bị xử phạt và quyết định xử phạt có hiệu lực. Theo điều 50 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, dữ liệu trừ điểm được cập nhật đối với người bị xử phạt khi hành vi thuộc trường hợp phải trừ điểm. Vì vậy, chủ phương tiện cũng cần lưu ý nguy cơ bị ảnh hưởng điểm GPLX nếu bị xác định là đối tượng chịu trách nhiệm đối với hành vi có quy định trừ điểm.
Trong thực tế, việc xác định người điều khiển có thể gặp khó khăn nếu xe được cho người thân, bạn bè mượn bằng thỏa thuận miệng, không có giấy tờ bàn giao. Đặc biệt, nếu người mượn không thừa nhận hoặc không hợp tác giải quyết vi phạm, chủ xe có thể phải mất thêm thời gian để cung cấp thông tin, chứng cứ.
Để hạn chế rủi ro, khi nhận thông báo phạt nguội, chủ phương tiện cần kiểm tra thời gian, địa điểm và hành vi vi phạm được ghi nhận. Trường hợp không trực tiếp cầm lái, cần chủ động cung cấp thông tin người mượn xe cùng những tài liệu liên quan để cơ quan chức năng xác minh. Các thông tin như hợp đồng cho thuê, mượn xe, giấy bàn giao phương tiện, tin nhắn trao đổi, thời gian sử dụng hoặc dữ liệu camera hành trình có thể hỗ trợ quá trình làm rõ người điều khiển thực tế.
Trường hợp người mượn không chịu hợp tác, chủ xe vẫn nên chủ động làm việc với cơ quan chức năng, cung cấp những chứng cứ hiện có thay vì bỏ qua thông báo hoặc tự nhận vi phạm để giải quyết nhanh.
Bên cạnh đó, khi cho người khác mượn xe, chủ phương tiện cũng cần kiểm tra người mượn có đủ điều kiện điều khiển phương tiện, đặc biệt là GPLX còn hiệu lực và phù hợp với loại xe hay không. Nếu cho mượn trong thời gian dài, nên có thông tin bàn giao rõ ràng để thuận tiện xác minh khi phát sinh vi phạm.