Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Nghị quyết 403 ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026-2030.
Theo kế hoạch, Chính phủ đặt mục tiêu quản trị xuất siêu trong quan hệ thương mại song phương theo hướng chủ động, bền vững, hài hòa giữa mở rộng xuất khẩu và tăng cường năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất.
Đồng thời, kế hoạch hướng tới ngăn ngừa nguy cơ dư thừa công suất, lẩn tránh và chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ cũng như kiểm soát hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Một trong những yêu cầu trọng tâm là theo dõi, đánh giá và cảnh báo sớm về quy mô, cơ cấu, mức độ tập trung xuất siêu, nhất là đối với các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có kim ngạch hoặc mức thặng dư lớn.
Chính phủ cũng yêu cầu nhận diện sớm những yếu tố có thể dẫn đến rủi ro về rào cản thương mại, phụ thuộc đầu vào nhập khẩu, tập trung xuất khẩu vào một số thị trường hoặc sản phẩm.
Để thực hiện mục tiêu trên, Chính phủ đề ra 7 nhóm giải pháp chủ đạo, gồm hoàn thiện thể chế về quản trị xuất siêu, xuất xứ và phòng ngừa lẩn tránh thương mại; tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro; củng cố chuỗi cung ứng, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất.
Các nhóm giải pháp còn lại tập trung quản lý quy hoạch, đầu tư và công suất theo tín hiệu thị trường; rà soát chính sách ưu đãi, hỗ trợ và tín dụng; hoàn thiện cơ chế kiểm soát hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức; tăng cường phối hợp và năng lực thực thi.
Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu rà soát quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, mục tiêu sản lượng, công suất và xuất khẩu, bảo đảm định hướng sản xuất phù hợp với nhu cầu, khả năng cạnh tranh và năng lực hấp thụ của thị trường trong nước, quốc tế.
Việc kiểm soát nguy cơ dư thừa công suất được đặt ra, nhất là tại các ngành hàng xuất khẩu lớn và những ngành có mức độ tập trung cao. Các chính sách về thuế, đất đai, đầu tư, tín dụng và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu cũng sẽ được đánh giá tác động để điều chỉnh những nội dung không còn phù hợp hoặc có nguy cơ tạo dư thừa công suất, phát sinh rủi ro về trợ cấp.

Về phân công nhiệm vụ, Bộ Công Thương được giao chủ trì theo dõi, phân tích và đánh giá định kỳ quy mô, cơ cấu, mức độ tập trung xuất siêu theo ngành hàng, sản phẩm, thị trường và khu vực doanh nghiệp.
Cơ quan này có trách nhiệm xác định các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, thị trường có mức độ tập trung cao và nhóm hàng có nguy cơ phát sinh rủi ro thương mại; đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, báo cáo định kỳ về các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có mức độ tập trung xuất khẩu cao.
Bộ Công Thương cũng phải rà soát mức độ phụ thuộc nguồn cung đầu vào nhập khẩu của các ngành sản xuất, đặc biệt là ngành xuất khẩu chủ lực; đánh giá nguồn gốc, cơ cấu và giá trị đầu vào nhập khẩu trong sản phẩm xuất khẩu để xác định mức độ tạo giá trị gia tăng trong nước.
Cùng với đó, cơ quan này được giao đẩy nhanh phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và giảm phụ thuộc các nguồn cung có mức độ rủi ro cao.
Đối với vấn đề gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, Bộ Công Thương được giao nghiên cứu, trình Chính phủ ban hành nghị định thay thế Nghị định 31/2018/NĐ-CP về xuất xứ hàng hóa; hoàn thiện quy định về cấp chứng nhận xuất xứ (C/O), tự chứng nhận xuất xứ và hậu kiểm.
Cơ quan này cũng phải tăng cường kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa trong hoạt động cấp C/O, theo dõi và cảnh báo các mặt hàng xuất khẩu có nguy cơ bị điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hoặc có dấu hiệu gian lận xuất xứ.
Các bộ, ngành cũng được yêu cầu theo dõi sát tình hình, phát hiện và cảnh báo những thay đổi chính sách, nguy cơ điều tra, áp thuế và các biện pháp thương mại bất lợi đối với hàng hóa Việt Nam để chủ động đề xuất biện pháp xử lý từ sớm.