Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phúc Sinh (Phúc Sinh Group) kể lại rằng, quyết định đưa cà phê chất lượng cao trở lại thị trường trong nước xuất phát từ thực tế nhiều doanh nghiệp Việt chỉ tập trung xuất khẩu mà chưa quan tâm đúng mức đến người tiêu dùng nội địa.
“Khi tôi đi sang các nước Anh, Mỹ…, người ta thậm chí nói Việt Nam không uống cà phê. Họ nói một lần còn tưởng họ đùa nhưng họ nói nhiều thì biết là không đùa nữa, nên tôi quyết định bán sản phẩm cà phê chất lượng cao trong nước”, ông Thông nói.
Theo ông, người tiêu dùng Việt Nam cũng chưa có nhiều cơ hội thưởng thức cà phê ngon, chất lượng cao như khách hàng quốc tế. Vì vậy, phát triển thị trường nội địa không chỉ là mở thêm kênh tiêu thụ mà còn là cách đưa những sản phẩm có chất lượng tốt hơn đến người tiêu dùng, tạo thêm giá trị cho cà phê Việt.

Ban đầu, doanh nghiệp này bán cà phê cho các đối tác, sau đó mở rộng phân phối tại các kênh siêu thị và phát triển chuỗi cửa hàng K Coffee. Hiện chuỗi này đã mở rộng tại nhiều tỉnh, thành phố, tập trung ở TPHCM.
Câu chuyện của Phúc Sinh cho thấy thị trường nội địa không chỉ là nơi tiêu thụ cà phê mà còn là không gian để doanh nghiệp khai thác giá trị từ sản phẩm, thương hiệu và trải nghiệm.
Tuy nhiên, trong cuộc đua mở rộng thị trường, không phải cứ nhiều cửa hàng hay doanh thu lớn là đồng nghĩa với kiếm được tiền.
Chuỗi cửa hàng lớn không đồng nghĩa với lợi nhuận lớn
Theo phân tích của bà Nguyễn Phi Vân, chuyên gia nhượng quyền kiêm Chủ tịch mạng lưới đầu tư thiên thần Đông Nam Á, thị trường cà phê Việt Nam đang cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa những thương hiệu mở rộng hệ thống dựa trên hiệu quả kinh doanh và những chuỗi tăng trưởng bằng nguồn vốn nhưng chưa kiểm soát được lợi nhuận.
Bà Vân dẫn chứng trường hợp Highlands Coffee với gần 1.000 cửa hàng, đạt mức lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) khoảng 1.097 tỷ đồng năm 2025. Trong tổng số cửa hàng của thương hiệu này, chỉ có 96 điểm nhượng quyền.
Theo bà Vân, trường hợp Highlands cho thấy một thương hiệu có thể mở rộng hệ thống dựa trên mô hình kinh doanh đã được chứng minh, thay vì phụ thuộc vào việc nhượng quyền đại trà.

Một trường hợp khác là Phúc Long. Theo bà Vân, khi mô hình quầy (kiosk) trong WinMart không đạt hiệu quả như kỳ vọng, doanh nghiệp đã chấp nhận chi khoảng 42 tỷ đồng để xử lý mô hình này, chuyển hướng trở lại phát triển cửa hàng độc lập.
Theo Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA), cả nước hiện có hơn 500.000 quán cà phê, từ những cửa hàng nhỏ lẻ trong các ngõ phố đến các chuỗi hiện đại với không gian và dịch vụ đa dạng. Sự phong phú về mô hình kinh doanh góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Cũng theo VICOFA, mức tiêu thụ cà phê bình quân đầu người của Việt Nam hiện tiến sát mốc 3kg/năm, tăng so với mức 2,5kg trước đây.
Năm 2025, Phúc Long đạt doanh thu 1.891 tỷ đồng, lợi nhuận 195 tỷ đồng, mức cao nhất kể từ khi về với Masan. Doanh thu bình quân mỗi cửa hàng đạt khoảng 22,8 triệu đồng/ngày.
Những số liệu này cho thấy hiệu quả kinh doanh không chỉ phụ thuộc vào số lượng điểm bán, mà còn nằm ở khả năng lựa chọn mô hình phù hợp, khai thác doanh thu trên từng cửa hàng và kiểm soát chi phí vận hành.
Ở chiều ngược lại, bà Vân dẫn trường hợp The Coffee House để chỉ ra những rủi ro khi mở rộng chuỗi nhưng không duy trì được hiệu quả kinh doanh. Chuỗi này từng có khoảng 154 cửa hàng, sau đó thu hẹp còn khoảng 82 cửa hàng, ghi nhận lỗ lũy kế trên 1.000 tỷ đồng và trải qua nhiều lần thay đổi lãnh đạo trước khi được chuyển nhượng.
Theo chuyên gia, những chuỗi phát triển thiếu bền vững thường mắc các sai lầm như mở rộng bằng nguồn vốn gọi được thay vì lợi nhuận thực tế, thuê mặt bằng quá lớn so với doanh thu, đánh mất bản sắc thương hiệu hoặc chậm thay đổi sản phẩm theo nhu cầu khách hàng. Tốc độ mở rộng cũng không phải yếu tố trực tiếp khiến một chuỗi thất bại. Vấn đề nằm ở việc tốc độ tăng trưởng vượt quá năng lực quản trị và vận hành của doanh nghiệp.
Điều này cũng phản ánh một thực tế của thị trường cà phê: không phải cứ sở hữu nhiều cửa hàng, doanh thu lớn hay nhận được nguồn vốn đầu tư là có thể chiếm được phần lợi nhuận đáng kể. Mỗi điểm bán phải tự chứng minh được khả năng tạo dòng tiền, trong khi toàn bộ hệ thống cần được vận hành với một cấu trúc chi phí hợp lý.
Những mô hình nào còn khả năng sinh lời?
Dưới góc nhìn của ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director, thị trường cà phê Việt Nam tuy cạnh tranh khốc liệt nhưng vẫn còn nhiều cơ hội cho những người kinh doanh có chuyên môn.
Theo báo cáo đầu năm nay của Momentum Works, thị trường chuỗi cửa hàng cà phê và trà lớn tại Việt Nam có quy mô đến 1,3 tỷ USD.
Xét riêng chuỗi cà phê và trà, Việt Nam có quy mô đứng thứ ba ASEAN, sau Indonesia và Thái Lan.
Đáng nói, so với con số năm ngoái chỉ vào khoảng 725 triệu USD, quy mô thị trường tăng gần gấp đôi chỉ sau 1 năm. Theo đó, Việt Nam cũng có tốc độ phát triển cao thứ hai khu vực, chỉ sau Malaysia.
Theo ông, những mô hình cà phê hiện đại, đầu tư vào chất lượng sản phẩm, dịch vụ và không gian độc đáo vẫn có tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, cơ hội không nằm ở việc mở quán theo phong trào, mà ở khả năng xác định đúng phân khúc khách hàng, tạo sự khác biệt và xây dựng mô hình kinh doanh có hiệu quả.
Ông Thanh cho biết hiện vẫn có một số mô hình quán cà phê có khả năng sinh lời tốt, trong đó có các quán hiện đại, đầu tư nhiều vào thực đơn từ trà, sáng tạo sản phẩm và khai thác kênh trực tuyến.
"Những mô hình này thường có quy mô đầu tư khoảng 150-300 triệu đồng, tập trung vào thực đơn sáng tạo, phục vụ khách hàng trẻ và tận dụng các nền tảng trực tuyến để tiếp cận người tiêu dùng", ông Thanh nói.

Ngoài ra, mô hình cà phê bistro, kết hợp nhiều hình thức kinh doanh ăn uống, cũng có tiềm năng khi đáp ứng đồng thời nhu cầu ăn uống, tiếp khách, gặp gỡ và thư giãn. Đây là mô hình có mức đầu tư lớn hơn, khoảng 2-5 tỷ đồng, phù hợp với nhóm khách hàng muốn trải nghiệm nhiều dịch vụ trong cùng một địa điểm.
Theo ông Thanh, mỗi mô hình đều có cơ hội nhưng cũng đòi hỏi năng lực vận hành khác nhau. Với quán quy mô nhỏ, vốn đầu tư thấp, khả năng kiểm soát chi phí và tối ưu doanh thu trên diện tích kinh doanh có ý nghĩa quan trọng.
Trong khi đó, mô hình bistro cần duy trì được doanh thu từ nhiều nhóm sản phẩm, dịch vụ để bù đắp chi phí mặt bằng, nhân sự và đầu tư không gian.
Sự phân hóa này cho thấy thị trường cà phê không chỉ là cuộc đua giữa các thương hiệu lớn.
"Những mô hình nhỏ, nếu tìm được phân khúc phù hợp, có sản phẩm tốt và vận hành hiệu quả, vẫn có thể tạo ra lợi nhuận. Ngược lại, một thương hiệu có quy mô lớn nhưng không kiểm soát được chi phí và hiệu quả từng điểm bán vẫn có thể gặp khó khăn", ông Thanh nói thêm.
Bà Thuận Nguyễn, nhà sáng lập chuỗi Three O'clock, nhấn mạnh lợi thế của cà phê Việt Nam là đã có vị thế trên thị trường thế giới, đồng thời văn hóa cà phê truyền thống cũng là một trải nghiệm mà khách nước ngoài muốn khám phá.
Theo bà, doanh nghiệp không chỉ khai thác thị trường trong nước mà còn có thể đưa thương hiệu và hương vị cà phê Việt Nam ra thị trường quốc tế, tận dụng lợi thế về nguồn nguyên liệu, văn hóa thưởng thức và những trải nghiệm đặc trưng.
“Trong bối cảnh thị trường cà phê ngày càng cạnh tranh, việc xây dựng thương hiệu gắn với trải nghiệm, văn hóa và chất lượng sản phẩm có thể mở ra hướng phát triển khác biệt cho các chuỗi Việt Nam”, bà Thuận nhận định.