Bí ẩn từ chiếc chân tượng dưới đầm lầy
Năm 1820 tại vùng đầm lầy thuộc khu vực Milsington, gần thị trấn Hawick ở vùng biên giới Scotland (Vương quốc Anh), người ta phát hiện một bàn chân đi ủng cùng phần cẳng chân bằng đồng mạ vàng.
Hiện vật có kích thước lớn hơn chân người bình thường, được chế tác tinh xảo và phủ một lớp vàng bên ngoài. Các chuyên gia xác định nó có niên đại khoảng thế kỷ II - thời kỳ Đế chế La Mã mở rộng ảnh hưởng về phía Bắc.

Sau khi được tìm thấy, chiếc chân đồng nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu cổ vật. Một giả thuyết từng được đưa ra cho rằng hiện vật có thể là chiến lợi phẩm bị lấy từ một bức tượng La Mã ở York - thành phố cổ thuộc miền Bắc nước Anh ngày nay.
Theo cách lý giải này, bức tượng đã bị phá hủy, phần chân bị lấy đi rồi đưa tới Scotland. Giả thuyết ấy tồn tại trong hơn hai thế kỷ.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới của các chuyên gia thuộc Bảo tàng Quốc gia Scotland đã đưa ra cách giải thích khác. Chiếc chân có thể vốn thuộc về một bức tượng lớn được dựng ngay tại miền Nam Scotland, thay vì bị mang từ nơi khác đến.
Nhân vật xuất hiện trên tượng được cho là Hoàng đế Antoninus Pius - người trị vì Đế chế La Mã từ năm 138 đến năm 161. Bức tượng có thể mô tả vị hoàng đế cưỡi ngựa được chế tác bằng đồng và phủ vàng nhằm tôn vinh chiến thắng quân sự của La Mã tại vùng đất này.
Dấu vết cho thấy tượng có thể được tháo dỡ cẩn thận
Căn cứ quan trọng giúp các nhà nghiên cứu thay đổi giả thuyết nằm ngay trên chiếc chân đồng.
Khi kiểm tra hiện vật, các chuyên gia nhận thấy phần tiếp giáp phía trên không có dấu hiệu bị chặt phá thô bạo. Không có những vết cắt rõ ràng cho thấy chiếc chân bị tách khỏi bức tượng trong một cuộc tấn công hay phá hủy.

Tiến sĩ Fraser Hunter - chuyên gia khảo cổ thuộc Bảo tàng Quốc gia Scotland - cho rằng, cách chiếc chân được tách khỏi phần còn lại cho thấy quá trình tháo dỡ có thể đã diễn ra tương đối cẩn thận.
Từ đó, nhóm nghiên cứu đưa ra một giả thuyết đáng chú ý. Chính người La Mã có thể đã tháo dỡ bức tượng khi rút khỏi miền Nam Scotland nhằm tránh để lại một công trình có giá trị biểu tượng cho đối phương.
Tuy nhiên, giới nghiên cứu chưa thể xác định chính xác thời điểm bức tượng bị tháo dỡ. Ai thực hiện công việc này và vì sao phần chân lại được tìm thấy trong đầm lầy Milsington. Đây vẫn là những câu hỏi cần thêm bằng chứng khảo cổ để giải đáp.
Bên cạnh đó, các chuyên gia đến nay chưa xác định được phần còn lại của bức tượng hiện nằm ở đâu. Chúng có thể đã thất lạc qua nhiều thế kỷ hoặc bị nấu chảy để tái sử dụng kim loại.
Để giúp công chúng hình dung công trình từng tồn tại, Bảo tàng Quốc gia Scotland đã sử dụng chiếc chân đồng nguyên bản làm căn cứ phục dựng mô hình một bức tượng hoàng đế cưỡi ngựa với kích thước lớn. Phần chân còn sót lại được đặt vào vị trí tương ứng trên mô hình.
Hiện vật được giới thiệu tại Bảo tàng Quốc gia Scotland kể từ ngày 14/11. Hơn 200 năm sau ngày được tìm thấy ở đầm lầy, chiếc chân đồng mạ vàng vẫn chưa thể tiết lộ toàn bộ câu chuyện.
Từ một bộ phận nhỏ còn sót lại, các nhà khảo cổ đang dần hình dung về một tượng đài từng có thể sừng sững tại miền Nam Scotland, biểu tượng cho tham vọng mở rộng lãnh thổ của đế chế La Mã.