Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Bao bì phân hủy sinh học mất bao lâu để thật sự biến mất khỏi bãi rác?

(Dân trí) - Nhiều người lầm tưởng bao bì, hộp xốp gắn mác "phân huỷ sinh học" khi vứt ra môi trường sẽ dễ dàng tan biến như các chất hữu cơ, nhưng các thực nghiệm khoa học lại chỉ ra một sự thật hoàn toàn khác.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 03/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

Ngày nay, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp những chiếc túi, cốc, ống hút... được dán nhãn "biodegradable" (phân hủy sinh học) kèm biểu tượng mầm cây xanh.

Nhiều người thường vui vẻ chi thêm tiền cho những sản phẩm này với niềm tin đang bảo vệ Trái Đất. Tuy nhiên, ranh giới giữa bảo vệ môi trường và các chiêu trò quảng cáo đôi khi chỉ cách nhau một vài điều kiện vật lý cơ bản.

Bao bì phân hủy sinh học mất bao lâu để thật sự biến mất khỏi bãi rác? - 1
Trên thực tế, thời gian phân hủy của một bao bì sinh học phụ thuộc vào nơi nó sẽ kết thúc vòng đời sử dụng (Ảnh: PV).

Bao bì phân hủy sinh học thực chất là gì?

Về mặt khoa học, "bao bì phân hủy sinh học" là những vật liệu có cấu trúc hóa học cho phép các vi sinh vật (như vi khuẩn, nấm) trong môi trường phân rã và "ăn" chúng.

Kết thúc quá trình tiêu hóa này, chiếc túi hoặc hộp xốp sẽ biến đổi hoàn toàn thành nước, các loại khí và sinh khối tự nhiên, hòa lẫn vào đất.

Hiện nay trên thị trường, bao bì sinh học thường được chia làm hai nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là các vật liệu sợi tự nhiên như bã mía, xơ dừa, giấy ép hoặc lá cây dập khuôn. Đây là nhóm dễ phân hủy nhất.

Nhóm thứ hai phức tạp và phổ biến hơn là nhựa sinh học (bioplastics) như PLA (Polylactic Acid - tổng hợp từ tinh bột ngô, sắn) hay PBAT. Chúng có độ trong suốt, dẻo dai chống thấm nước như nhựa PET hay nilon truyền thống nhưng mang kỳ vọng sẽ "biến mất" nhanh chóng khi hết giá trị sử dụng.

Bao bì phân hủy sinh học mất bao lâu để thật sự biến mất khỏi bãi rác? - 2
Nhãn "phân hủy sinh học" khiến nhiều người lầm tưởng những bao bì này sẽ nhanh chóng tan biến khi vứt ra môi trường tự nhiên (Ảnh minh họa: Getty).

Vì quá trình phân hủy được thực hiện bởi các sinh vật sống nên muốn những rác thải này "biến mất" đòi hỏi một cơ chế vô cùng khắt khe. Để "ăn" được cấu trúc polymer dẻo dai của nhựa PLA, các vi sinh vật cần một môi trường hoạt động lý tưởng.

Cơ chế phân hủy đòi hỏi ba yếu tố bắt buộc: Nhiệt độ đủ cao, độ ẩm dồi dào và môi trường hiếu khí (nhiều oxy).

Dòng nhựa sinh học PLA đang phổ biến trong ngành công nghiệp đồ ăn, thức uống mang đi. Chúng chỉ có thể phân hủy trong vòng 2-6 tháng nếu được đưa vào các nhà máy ủ phân compost công nghiệp.

Tại đây, rác thải được duy trì ở nhiệt độ 55-60 độ C liên tục, độ ẩm trên 60% và được phối trộn vi sinh vật chuyên dụng. Ở điều kiện nhiệt độ phòng thông thường, cấu trúc của PLA cực kỳ bền vững và vi sinh vật tự nhiên gần như không thể hoạt động trong môi trường này.

Một lầm tưởng khác là sự nhầm lẫn phân huỷ sinh học với "nhựa phân rã" (oxo-degradable).

Nhiều loại túi nilon trên thị trường được quảng cáo là tự hủy, nhưng thực chất chúng chỉ là nhựa dầu mỏ được trộn thêm phụ gia kim loại. Dưới tác động của ánh nắng và nhiệt độ, chiếc túi này giòn đi và vỡ vụn ra thành hàng triệu mảnh nhỏ li ti.

Những mảnh nhựa không hề biến mất khỏi sinh quyển mà hóa thành vi nhựa (microplastics) - ngấm vào đất, mạch nước ngầm và chui vào chuỗi thức ăn. Vi nhựa độc hại và khó thu gom hơn rất nhiều so với một chiếc túi nilon nguyên vẹn.

Sự thật phũ phàng

Năm 2019, các nhà nghiên cứu tại Đại học Plymouth (Anh) đã công bố một thực nghiệm chấn động.

Nghiên cứu chỉ ra vào năm 2010, ước tính có 98,6 tỷ chiếc túi nilon được đưa ra thị trường EU và thêm khoảng 100 tỷ chiếc túi mới được tung ra mỗi năm kể từ thời điểm đó.

Khoảng một nửa lượng nhựa bị vứt bỏ chỉ sau một lần sử dụng và một lượng lớn trong số đó biến thành rác thải bừa bãi ngoài môi trường. Nhận thức về vấn đề ô nhiễm nhựa và tác động của nó tới môi trường đã dẫn đến sự gia tăng của các sản phẩm được dán nhãn "phân hủy sinh học" và "có thể ủ phân tự nhiên" (compostable).

Nghiên cứu cho biết một số sản phẩm này được quảng cáo kèm theo những lời khẳng định rằng chúng có thể được tái chế trở lại thiên nhiên nhanh hơn nhiều so với nhựa thông thường hoặc là giải pháp gốc thực vật để thay thế nhựa.

Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu đã chôn những chiếc túi "phân hủy sinh học" xuống đất vườn và ngâm dưới nước biển suốt 3 năm. Kết quả, sau 36 tháng ngâm mình dưới đáy biển, những chiếc túi này vẫn dẻo dai tới mức các nhà khoa học có thể dùng chúng để xách một tải đồ đi chợ đầy ắp mà không hề bị bục rách.

Bao bì phân hủy sinh học mất bao lâu để thật sự biến mất khỏi bãi rác? - 3
Chiếc túi nhựa được dán nhãn phân hủy sinh học sau ba năm bị ngâm trong môi trường nước biển (Ảnh: Imogen Napper).

Tiến sĩ Imogen Napper, chủ nhiệm của nghiên cứu cho biết kết quả thực nghiệm này chỉ ra rằng người tiêu dùng không nên quá tin tưởng vào sự "tự phân huỷ" của các loại túi có gắn mác phân huỷ sinh học.

Nghiên cứu kết luận: "Không có bằng chứng rõ ràng nào cho thấy các công thức nhựa rã (oxo-biodegradable) hay nhựa phân hủy sinh học mang lại tốc độ thoái hóa đủ nhanh để tạo ra lợi thế trong việc giảm thiểu rác thải biển khi đem so sánh với túi nilon thông thường".

Lý giải cho kết quả này rất đơn giản: Nước biển quá lạnh và thiếu hệ vi sinh chuyên biệt khiến quá trình phân hủy bị "đóng băng".

Đáng chú ý, những bao bì này phần lớn sẽ theo xe rác đi vào các bãi chôn lấp tập trung - điểm đến của hơn 70% rác thải sinh hoạt hiện nay.

Tại các bãi rác khổng lồ bị nén chặt, môi trường bên dưới hoàn toàn yếm khí. Không có oxy, vi sinh vật hiếu khí chết đi, để lại môi trường hoạt động cho các vi sinh vật yếm khí.

Quá trình phân hủy chậm chạp trong môi trường này thải ra khí methane (CH4) - một loại khí nhà kính có sức tàn phá tầng ozone mạnh gấp 28 lần CO2. Trớ trêu thay, một sản phẩm sinh ra để cứu môi trường lại trở thành tác nhân thúc đẩy biến đổi khí hậu khi bị vứt sai chỗ.

Bao bì sinh học cũng đang tạo ra một cơn ác mộng cho ngành tái chế cơ học. Nhựa sinh học PLA có vẻ ngoài trong suốt giống hệt nhựa PET (dùng làm chai nước suối) khiến quá trình phân loại, tái chế gặp nhiều khó khăn

Trong quá trình nung chảy, chỉ cần một tỷ lệ rất nhỏ nhựa PLA lẫn vào, toàn bộ mẻ nhựa PET tái chế hàng tấn có thể sẽ bị biến tính, giảm chất lượng hoặc hỏng hoàn toàn.

Bao bì phân hủy sinh học cho thấy công nghệ vật liệu không thể đơn độc trong việc bảo vệ môi trường nếu thiếu đi hạ tầng xử lý đồng bộ và nhận thức của người dùng.

Nhiều chuyên gia chỉ ra rằng, bao bì sinh học chỉ thực sự phát huy giá trị khi có một hệ thống phân loại rác tại nguồn nghiêm ngặt, tách biệt rác hữu cơ và có các nhà máy ủ phân compost quy mô công nghiệp.

Đối với người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên cắt giảm, tái sử dụng các sản phẩm nhựa. Sử dụng túi vải, túi cói dùng hàng trăm lần vẫn là lựa chọn thân thiện nhất với môi trường thay vì liên tục thải ra môi trường các loại bao bì sử dụng một lần.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →