Chuyển tới nội dung chính
Thời sự & Xã hội · Điểm tin đa nguồn

Âu lo trường chuyên nhưng bỏ thi chuyên vào lớp 10'

Việc không đánh giá năng lực ngoại ngữ và môn chuyên có giúp giảm áp lực thi cử và nâng cao chất lượng tuyển chọn lớp 10 chuyên?

Âu lo trường chuyên nhưng bỏ thi chuyên vào lớp 10'
Ảnh minh họa bản tin · Nguồn: VnExpress (vnexpress.net)

Hôm qua, tôi nhận được "lời cảm ơn siêu đặc biệt" (super special thanks) từ một cựu học sinh trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Cậu vừa được Đại học Wollongong (Australia) chọn làm đại diện sinh viên phát biểu tại lễ tốt nghiệp và hiện là kỹ sư lập trình tại Google. Trong lời cảm ơn, cậu gọi tôi là "chiến lược gia chủ chốt" (lead strategist) trong hành trình học tập của mình. Tôi biết chắc chắn rằng ngoại ngữ, bên cạnh chuyên môn, đã đóng vai trò không nhỏ trong thành công của cậu.

Cũng trong ngày hôm đó, tôi đọc dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Một trong những nội dung chính của dự thảo là quy định về các bài thi vào lớp 10 chuyên: "Khối chuyên Khoa học tự nhiên: bài thi Toán nâng cao, bài thi Ngữ văn và bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; Khối chuyên Khoa học xã hội: bài thi Ngữ văn nâng cao, bài thi Toán và bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội".

Hai sự việc diễn ra cùng một ngày khiến tôi trăn trở. Là một học sinh chuyên những khóa đầu, tôi nhớ rất rõ thời của chúng tôi. Khi đó, trường tuyển sinh chủ yếu bằng kỳ thi môn chuyên. Cơ sở vật chất và đội ngũ thầy cô, đặc biệt ở môn ngoại ngữ, chưa thể hùng hậu bằng bây giờ. Giáo viên dạy tiếng Anh cho lớp Toán chúng tôi phải thuê ngoài. Nhiều học sinh trong chúng tôi cũng chưa ý thức được ngoại ngữ quan trọng đến mức nào, càng chưa hiểu rằng chinh phục một ngôn ngữ cần sự kiên trì trong nhiều năm.

Ngay cả khi đã đạt IELTS 7.0 và giành học bổng Endeavour của Chính phủ Australia để đi du học, tôi vẫn từng đánh giá chưa đúng mức vai trò của ngoại ngữ. Chỉ khi bước ra môi trường quốc tế, tôi mới hiểu một điều: kiến thức chuyên môn chỉ là điều kiện cần; khả năng sử dụng ngoại ngữ tốt mới thực sự giúp chúng ta tham gia bình đẳng vào cuộc chơi toàn cầu.

>> Tôi chịu thua đề thi vào lớp 10 trường chuyên dù đạt 10 điểm Toán tốt nghiệp THCS

Nhìn lại quá trình phát triển của nhiều trường chuyên, tôi cho rằng việc coi trọng ngoại ngữ là một trong những giá trị góp phần tạo nên thương hiệu của trường. Việc đánh giá Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ bên cạnh môn chuyên trong kỳ tuyển sinh lớp 10 chuyên suốt nhiều năm qua không chỉ nhằm kiểm tra kiến thức, mà còn thể hiện một quan điểm giáo dục rõ ràng: trong thế giới hiện đại, một học sinh giỏi không chỉ cần nền tảng chuyên môn vững vàng mà còn cần năng lực ngoại ngữ để tiếp cận tri thức và bước ra thế giới.

Nhiều thế hệ học sinh trường chuyên của Việt Nam đã thành công từ nền tảng ấy. Có thể không phải tất cả đều sử dụng ngoại ngữ xuất sắc, nhưng việc ngoại ngữ hiện diện trong kỳ thi tuyển sinh đã tạo ra một động lực đủ mạnh để học sinh, gia đình và nhà trường đầu tư nghiêm túc cho năng lực này. Đó là một giá trị không nên dễ dàng xem nhẹ.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng và AI có thể dịch một văn bản trong vài giây, nhưng khả năng trực tiếp đọc tài liệu chuyên môn, tranh luận với đồng nghiệp quốc tế, trình bày một ý tưởng, hay cảm nhận đầy đủ sắc thái của một ngôn ngữ vẫn tạo ra lợi thế rất lớn. Người giỏi ngoại ngữ có thêm năng lực để kết nối với thế giới.

Điều đáng nói hơn nữa là vai trò của việc dạy và học ngoại ngữ đã được Chính phủ khẳng định. Ngày 27/10/2025, TTCP đã phê duyệt Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045". Nếu đây là định hướng chiến lược của giáo dục Việt Nam, thì chính sách tuyển sinh ở cấp phổ thông cũng cần nhất quán với định hướng ấy.

Tôi hiểu rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo muốn giảm số lượng môn thi, đồng thời tăng tính phù hợp giữa nội dung tuyển sinh và định hướng chuyên của học sinh. Tuy nhiên, câu hỏi cần đặt ra là: Việc không đánh giá năng lực ngoại ngữ và môn chuyên theo cách hiện nay mà thay bằng bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội, liệu có thực sự giúp giảm áp lực thi cử và nâng cao chất lượng tuyển chọn?

Khái niệm "chuyên" vốn đã hàm ý chuyên sâu. Nếu bài thi chỉ kiểm tra năng lực đọc hiểu ở mức cơ bản, khả năng phân loại học sinh để tuyển vào lớp chuyên sẽ không thực sự rõ nét. Ngược lại, nếu muốn bài thi đủ độ phân hóa, mức độ khó phải được nâng lên. Khi đó, thay vì giảm áp lực, học sinh có thể phải chuẩn bị cho một dạng năng lực mới mà chưa chắc đã nhẹ nhàng hơn.

Bên cạnh đó, việc thay đổi còn có thể tạo ra một tín hiệu ngược với định hướng phát triển ngoại ngữ. Khi một môn học không còn xuất hiện trong một kỳ thi tuyển sinh quan trọng, dù không ai nói rằng học sinh "không cần học", động lực đầu tư của học sinh, phụ huynh và nhà trường khó tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Tôi không cho rằng mọi quy định hiện hành đều phải được giữ nguyên. Giáo dục chắc chắn cần đổi mới. Nhưng đổi mới không có nghĩa là liên tục thay đổi cách thức thi tuyển trước mỗi mùa tuyển sinh. Mỗi thay đổi trong quy chế thi cử đều kéo theo một chuỗi phản ứng: học sinh phải thay đổi cách học, phụ huynh phải thay đổi cách đầu tư, nhà trường phải thay đổi cách dạy. Đằng sau một điều khoản trong dự thảo là hàng chục nghìn học sinh và gia đình đang phải điều chỉnh kế hoạch cho tương lai của mình.

Bởi vậy, điều giáo dục cần không chỉ là một phương án mới, mà là một chính sách tốt, nhất quán và đủ ổn định để người học có thể tin cậy. Tránh để tình trạng chính những người làm giáo dục cũng phải than: "Giáo dục năm nào cũng thay đổi, thực sự rất mệt mỏi".

Có lẽ điều chúng ta cần suy nghĩ là mỗi thay đổi đã đủ căn cứ thực tiễn chưa, đã được đánh giá tác động dài hạn chưa và có nhất quán với những mục tiêu giáo dục mà chính chúng ta vừa đặt ra hay không? Học sinh không phải là đối tượng để chúng ta thử nghiệm chính sách theo kiểu "làm đi xem thế nào"?

Một thế hệ học sinh chỉ có một tuổi thơ, một quãng đời đi học để chuẩn bị hành trang bước vào thế giới. Đổi mới giáo dục là cần thiết. Nhưng xin đừng để mỗi mùa tuyển sinh lại trở thành một lần thử nghiệm.

Tác giả Mai Hương Ly hiện là Thạc sĩ Kinh tế quốc tế, Đại học Sydney, Australia.

  • Tư tưởng 'học giỏi vào trường chuyên' khiến giáo dục mất cân bằng
  • 'Khai tử hệ THCS trong trường chuyên để giáo dục công bằng'
  • Mở trường chuyên cho học sinh cấp hai giữa những hoài nghi
  • 'Trường chuyên không lấy mất cơ hội của ai'
  • 'Trường chuyên tạo môi trường cạnh tranh công bằng'
  • Con tôi trượt trường chuyên nhưng đỗ đại học trường top
  • Tư tưởng 'học giỏi vào trường chuyên' khiến giáo dục mất cân bằng
  • 'Khai tử hệ THCS trong trường chuyên để giáo dục công bằng'
  • Mở trường chuyên cho học sinh cấp hai giữa những hoài nghi
  • 'Trường chuyên không lấy mất cơ hội của ai'
  • 'Trường chuyên tạo môi trường cạnh tranh công bằng'
  • Con tôi trượt trường chuyên nhưng đỗ đại học trường top
Nguồn xuất bản gốc: VnExpress (vnexpress.net) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Thời sự & Xã hội

Xem tất cả →