Chuyển tới nội dung chính
Chứng khoán · Điểm tin đa nguồn

30 năm chứng khoán Việt: Chuyện đi vận động doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền... mua cổ phiếu

Thuở thị trường chứng khoán Việt Nam mới hình thành, cán bộ quản lý phải đi khắp nơi vận động doanh nghiệp niêm yết, có người còn e ngại công khai tài chính chẳng khác nào tự đưa mình ra để bị soi xét.

Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE 19 phút trước Đọc bài gốc tại Tuổi Trẻ ↗
30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền mua cổ phiếu - Ảnh 1.
Bà Vũ Thị Kim Liên (thứ hai từ phải sang) - nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán - Ảnh tư liệu

Vài năm sau, khi chứng khoán trở nên sôi động, nhà đầu tư lại xếp hàng từ sáng sớm, thậm chí chở cả bao tải tiền đi mua cổ phiếu.

"Nghe chị nói thì thị trường chứng khoán hấp dẫn thật đấy. Nhưng cả nền kinh tế đang tù mù thế này, chị bảo chúng tôi lên niêm yết, công khai minh bạch thì khác nào bắt chúng tôi bước ra ánh sáng để bị soi?".

Ba thập niên trôi qua, bà Vũ Thị Kim Liên - nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - vẫn nhớ lời một lãnh đạo doanh nghiệp khi được vận động niêm yết cổ phiếu.

Trò chuyện với Tuổi Trẻ nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập ngành chứng khoán, bà Liên kể lại những chuyện ít biết về buổi đầu hình thành thị trường, khi niêm yết còn là khái niệm xa lạ với nhiều doanh nghiệp.

Từ những phiên giao dịch đầu tiên chỉ có hai mã cổ phiếu, thị trường chứng khoán Việt Nam nay đã đạt quy mô vốn hóa nhiều triệu tỉ đồng, một bước phát triển mà chính những người trong cuộc khi ấy cũng khó hình dung.

Đi khắp nơi thuyết phục doanh nghiệp lên sàn

Cuối những năm 1990, khi Việt Nam chuẩn bị vận hành thị trường chứng khoán, một trong những bài toán khó nhất đối với cơ quan quản lý là tìm doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên giao dịch.

Theo bà Liên, khi ấy nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi, nhiều doanh nghiệp chưa quen với các yêu cầu về công bố thông tin, kiểm toán hay quản trị công ty đại chúng.

30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động từng doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền... mua cổ phiếu - Ảnh 2.

Không ít lãnh đạo doanh nghiệp thấy băn khoăn về lợi ích của việc niêm yết. Điều khiến họ e ngại hơn cả là phải công khai tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và chịu sự giám sát của cổ đông, nhà đầu tư.

Để tìm kiếm những doanh nghiệp đầu tiên, đội ngũ Ủy ban chứng khoán Nhà nước gần như tháng nào cũng tổ chức hội thảo, gặp gỡ và trực tiếp vận động các doanh nghiệp.

Có những cuộc gặp kéo dài hàng giờ, cán bộ ủy ban giải thích về cơ hội huy động vốn, khả năng mở rộng sản xuất kinh doanh cũng như những lợi ích lâu dài của việc tham gia thị trường chứng khoán. Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng.

Bà Liên kể nhiều doanh nghiệp khi ấy vẫn quen với việc vay vốn ưu đãi của Nhà nước và qua ngân hàng, chưa nhìn thấy nhu cầu phải đưa cổ phiếu lên sàn. Trong khi đó niêm yết đồng nghĩa với việc phải tuân thủ những yêu cầu mới về minh bạch và quản trị.

Bởi vậy, vận động doanh nghiệp tham gia thị trường không chỉ là giới thiệu một kênh huy động vốn mới, mà còn là quá trình thuyết phục họ thay đổi cách nghĩ về quản trị và công khai thông tin.

30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền mua cổ phiếu - Ảnh 2.
Lãnh đạo Chính phủ và Ủy ban chứng khoán ấn nút khai trương Sở HoSE ngày 20-7-2000 - Ảnh: Tư liệu Ủy ban chứng khoán Nhà nước

Giữa lúc việc tìm kiếm doanh nghiệp niêm yết còn nhiều trở ngại, Công ty CP Cơ điện lạnh (REE) và Công ty CP Cáp và Vật liệu viễn thông (SAM) đã trở thành hai cái tên tiên phong.

Qua hồi ức của bà Liên, lãnh đạo hai doanh nghiệp đã sớm nhận ra cơ hội từ thị trường vốn, dù khi ấy niêm yết cổ phiếu vẫn là khái niệm mới mẻ.

Hậu trường những phiên giao dịch đầu tiên

Đến ngày 20-7-2000, Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP.HCM chính thức khai trương. Tám ngày sau, phiên giao dịch đầu tiên được tổ chức với vỏn vẹn hai mã cổ phiếu REE và SAM. Sau nhiều năm chuẩn bị, Việt Nam đã có một thị trường chứng khoán tập trung.

Nếu nhìn từ thị trường chứng khoán hiện nay, khi nhà đầu tư có thể đặt lệnh mua bán chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, khó hình dung hoạt động giao dịch thời kỳ đầu diễn ra như thế nào.

Bà Liên nhớ lại đại diện các công ty chứng khoán khi ấy phải trực tiếp có mặt tại sàn giao dịch, ngồi tại những ô được bố trí sẵn để nhập lệnh vào hệ thống. Lệnh mua bán được chuyển từ công ty chứng khoán đến đại diện giao dịch, sau đó nhập thủ công vào máy tính.

Việc tiếp nhận, chuyển và nhập lệnh phụ thuộc khá nhiều vào thao tác của con người. Thậm chí, theo lời bà Liên, người đánh máy nhanh hơn có thể đưa lệnh vào hệ thống sớm hơn.

Những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy là một phần trong hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam thuở sơ khai. Nhưng để có được những phiên giao dịch đầu tiên, công việc chuẩn bị không chỉ dừng ở hệ thống máy tính hay địa điểm tổ chức giao dịch.

Cơ quan quản lý còn phải xây dựng hàng loạt quy chế, từ điều kiện niêm yết, giao dịch, công bố thông tin đến hoạt động của các công ty chứng khoán.

Bà Vũ Thị Kim Liên - nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Điều khiến những người xây dựng thị trường lo lắng nhất khi ấy không phải là tốc độ tăng trưởng hay quy mô giao dịch. Trong quá trình chuẩn bị, các cán bộ đã nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, cả những trường hợp thị trường gặp khủng hoảng, để rút ra bài học cho Việt Nam. Một thị trường mới ra đời, nếu vận hành không tốt và xảy ra đổ vỡ, sẽ rất khó lấy lại niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Vì vậy mục tiêu trước mắt của những người làm chứng khoán khi ấy khá giản dị: mở được thị trường, tổ chức giao dịch thông suốt và bảo đảm hoạt động an toàn.

"Chúng tôi khi ấy chỉ nghĩ làm sao mở được thị trường, vận hành cho tốt, đừng để thị trường sụp đổ. Chứ không thể hình dung 25-30 năm sau thị trường lại phát triển như bây giờ", bà Liên chia sẻ.

Nhà đầu tư ôm bao tải tiền, xếp hàng từ sớm chờ nhập lệnh

Từ góc nhìn một người làm nghề chứng khoán, ông Trương Quang Vĩnh - Giám đốc chi nhánh của Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) - nhớ lại quãng thời gian 2006 - 2007, để mua được cổ phiếu không hề đơn giản.

Nhà đầu tư phải đến trực tiếp công ty chứng khoán. Từ nộp tiền, theo dõi thông tin đến viết phiếu đặt lệnh đều thực hiện tại quầy. Có những ngày, nhà đầu tư đến từ khoảng 6h sáng để chờ giao dịch.

Tại chi nhánh nơi ông Vĩnh làm việc, phòng giao dịch chỉ rộng khoảng 150-200m² nhưng có lúc chật kín người. Ông ví không khí bên trong giống một sân ga đông nghẹt, mọi người chen quanh quầy môi giới để đưa lệnh.

30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền mua cổ phiếu - Ảnh 3.
Nhân viên công ty chứng khoán nhập lệnh mua bán cho nhà đầu tư tại HoSE những năm 2008-2009 - Nguồn: HoSE

Thông tin thị trường cũng là một câu chuyện khác. Khi còn là sinh viên thực tập, có những ngày ông phải chạy lên Trung tâm Giao dịch chứng khoán tại số 1 Nam Kỳ Khởi Nghĩa từ khoảng 6h sáng để lấy bản tin giấy. Sau đó, ông mang về photocopy hàng trăm bản phát cho nhà đầu tư.

"Thông tin hồi xưa thực sự rất nghèo nàn", ông nhớ lại.

Việc nộp tiền vào tài khoản cũng không thuận tiện như hiện nay. Theo lời kể của ông Vĩnh, có nhà đầu tư mang theo cả bao tải tiền mặt, chở hàng tỉ đồng bằng xe máy đến công ty chứng khoán hoặc ngân hàng để nộp. "Nguy hiểm lắm", ông nói về những chuyến xe chở cả bao tải tiền chạy trên đường.

Ký ức về những ngày thị trường lao dốc

Trong gần ba thập niên gắn bó với ngành chứng khoán, bên cạnh những ngày đầu mở cửa thị trường, bà Liên còn nhớ rõ giai đoạn thị trường biến động mạnh năm 2008. Sau thời kỳ tăng trưởng nóng, chứng khoán Việt Nam bước vào đợt điều chỉnh sâu trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Giá cổ phiếu liên tục giảm, nhiều nhà đầu tư chứng kiến tài sản sụt giảm mạnh. Tâm lý lo lắng, bức xúc xuất hiện trên thị trường.

Bà Liên kể trước đó bà từng lên truyền hình cảnh báo về những rủi ro khi giá cổ phiếu tăng quá nhanh. Tuy nhiên trong giai đoạn thị trường đang sôi động, những cảnh báo thận trọng không phải lúc nào cũng được nhà đầu tư đón nhận.

Khi thị trường sụt giảm, nhà đầu tư đã chất vấn cơ quan quản lý tại sao doanh nghiệp được phát hành thêm cổ phiếu khiến cho giá chứng khoán liên tục giảm. Bà giải thích rằng cơ quan quản lý có trách nhiệm xem xét hồ sơ theo quy định pháp luật, còn giá cổ phiếu trên thị trường được hình thành từ quan hệ cung cầu.

30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền mua cổ phiếu - Ảnh 4.
Bà Liên (trái, ngồi) trong một hội thảo rà soát Luật Chứng khoán năm 2008 - Ảnh tư liệu

Việc hồ sơ chào bán được chấp thuận chỉ có ý nghĩa là hồ sơ đã đáp ứng yêu cầu của pháp luật, không đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý đảm bảo chất lượng cổ phiếu. Bà cũng nhắc đến trách nhiệm tìm hiểu thông tin, đánh giá doanh nghiệp và cân nhắc rủi ro của mỗi nhà đầu tư trước khi quyết định mua bán chứng khoán.

Trong ký ức, ông Vĩnh cũng nhớ như in: Sau giai đoạn tăng nóng, khủng hoảng năm 2008 khiến không khí tại các công ty chứng khoán thay đổi nhanh chóng. Có những phiên toàn thị trường chỉ giao dịch vài chục tỉ đồng. Từ cảnh đông đúc, liên tục có người hỏi lệnh, sàn giao dịch trở nên vắng và trầm hơn. Một số công ty chứng khoán phải cắt giảm nhân sự.

Trong lúc đó, hệ thống giao dịch thủ công cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Lệnh nhập xong có khi phải chờ rất lâu mới xuất hiện trên hệ thống. Có những trường hợp đến tận buổi chiều nhà đầu tư mới nhìn thấy lệnh đã được nhập trước đó.

Khoảng năm 2012-2013, giao dịch trực tuyến bắt đầu phổ biến hơn. Nhà đầu tư dần chuyển từ việc viết phiếu, đưa cho môi giới sang tự đặt lệnh trên hệ thống. Những phòng giao dịch từng chật kín người cũng từ đó thưa dần.

Sự thay đổi này kéo theo một bước chuyển trong công việc của người môi giới. "Ngày xưa khách hàng đi tìm môi giới, bây giờ môi giới phải đi tìm khách hàng", ông Vĩnh nói.

Điều người trong cuộc mong mỏi sau 30 năm

Ba mươi năm sau ngày Ủy ban chứng khoán Nhà nước được thành lập, thị trường chứng khoán Việt Nam đã thay đổi rất nhiều.

Từ hai cổ phiếu đầu tiên, thị trường đã có hàng trăm doanh nghiệp niêm yết trên mỗi sở giao dịch, cùng hàng trăm doanh nghiệp đăng ký giao dịch và một cộng đồng nhà đầu tư ngày càng đông đảo.

Hệ thống giao dịch cũng trải qua nhiều lần nâng cấp, từng bước đáp ứng nhu cầu của một thị trường có quy mô và mức độ phức tạp lớn hơn trước.

Với bà Liên, sự phát triển ấy là điều đáng mừng, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý và giám sát.

Theo bà, thị trường càng lớn thì hoạt động giám sát càng phải chuyên nghiệp, các quy định càng cần rõ ràng và cơ chế xử lý vi phạm phải đủ hiệu quả để giữ gìn kỷ cương.

Một vấn đề bà đặc biệt quan tâm là bảo vệ nhà đầu tư cá nhân. Bà cho rằng bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng giám sát, thị trường cần có thêm những tổ chức chuyên môn đủ năng lực tư vấn, hỗ trợ nhà đầu tư. Đồng thời kỳ vọng Ủy ban Chứng khoán được tự chủ hơn trong việc tuyển dụng và đãi ngộ cán bộ để đáp ứng nhiệm vụ ngày càng lớn.

Theo bà, sự phát triển của thị trường chứng khoán không chỉ thể hiện ở số lượng doanh nghiệp niêm yết hay quy mô giao dịch, mà còn ở chất lượng doanh nghiệp, tính minh bạch và khả năng huy động vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.

30 năm chứng khoán: Chuyện đi vận động từng doanh nghiệp lên sàn và những bao tải tiền... mua cổ phiếu - Ảnh 6.
Nguồn xuất bản gốc: Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Chứng khoán

Xem tất cả →