Sáng 12/11, TAND TP Hà Nội mở phiên tòa xét xử sơ thẩm bị cáo Lê Đức Giang (cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa) và 10 bị cáo khác trong vụ án vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; vi phạm quy định về khai thác tài nguyên; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và trốn thuế.
Trong vụ án, bị cáo Lê Đức Giang cùng 3 cựu cán bộ tỉnh Thanh Hóa gồm Phạm Văn Hoành (cựu Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường), Nguyễn Thế Hùng (cựu Trưởng phòng Tài nguyên khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường) và Nguyễn Văn Tâm (cựu chuyên viên Văn phòng UBND tỉnh) bị xét xử về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Theo cáo buộc, ông Giang đã tạo điều kiện trong việc cấp phép khai thác khoáng sản cho doanh nghiệp và được "cảm ơn" tổng cộng 180 triệu đồng.
Bị cáo Nguyễn Xuân Tùng (Giám đốc Công ty Khoáng sản Thiên An Phát) cùng 6 bị cáo còn lại bị xét xử về một trong các tội Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng hoặc Trốn thuế.
Tại phần thủ tục, thư ký phiên tòa thông báo bị cáo Trần Văn Linh (lao động tự do) cùng một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt.
Đưa 180 triệu đồng để chúc Tết theo “văn hóa doanh nghiệp”
Là người đầu tiên trả lời thẩm vấn, bị cáo Nguyễn Xuân Tùng khai Công ty Khoáng sản Thiên An Phát nhận chuyển nhượng quyền khai thác mỏ cát số 02 từ Công ty Thanh Tâm vào tháng 9/2022.
Theo lời khai của Tùng, thời điểm nhận chuyển nhượng, mỏ cát đang tạm dừng hoạt động. Dù biết tình trạng này, bị cáo cùng 3 cổ đông khác vẫn quyết định nhận chuyển nhượng, mỗi người góp 15 tỷ đồng.
Đáng chú ý, Tùng khai giá trị chuyển nhượng thực tế của mỏ cát là 62 tỷ đồng nhưng hợp đồng giữa hai doanh nghiệp chỉ ghi hơn 2 tỷ đồng.
Lý giải về sự chênh lệch này, bị cáo cho biết phía Công ty Thanh Tâm đề xuất giá trị ghi trên hóa đơn và chịu trách nhiệm về việc xuất hóa đơn.
Tùng thừa nhận mục đích của việc ghi giá trị chuyển nhượng thấp hơn thực tế là để trốn thuế.

Liên quan đến quá trình xin cấp phép khai thác mỏ cát, chủ tọa đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa bị cáo Tùng và cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang.
Tùng khai quen biết ông Giang từ năm 2016. Khi được hỏi có thỏa thuận gì với ông Giang trong quá trình xin cấp phép khai thác mỏ hay không, bị cáo phủ nhận.
Ban đầu Tùng khai không gặp ông Giang để trao đổi về việc cấp phép mỏ cát. Tuy nhiên, khi chủ tọa tiếp tục truy vấn, bị cáo thừa nhận từng đến phòng làm việc của cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa.

Bị cáo trình bày, do có quan hệ quen biết từ trước nên đã đến gặp ông Giang để báo cáo việc doanh nghiệp muốn nhận chuyển nhượng mỏ cát, đồng thời nhờ lãnh đạo tỉnh tạo điều kiện.
Trong lần đầu đến gặp, Tùng đã mang theo 50 triệu đồng để cảm ơn nhưng bị từ chối.
Sau đó, vào các dịp lễ, Tết, bị cáo tiếp tục đến thăm hỏi, chúc Tết và đưa tiền cho ông Giang. Tổng số tiền cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang nhận là 180 triệu đồng.
Tuy nhiên, Tùng cho rằng việc đưa tiền không nhằm mục đích tác động đến quá trình cấp phép khai thác mỏ.
Bị cáo lý giải số tiền trên được đưa vào các dịp lễ, Tết, theo “văn hóa doanh nghiệp”. Thời điểm đưa tiền, công ty đã được cấp phép khai thác mỏ nên không phải để nhờ giải quyết thủ tục.
Thuê người theo dõi các hoạt động của cơ quan chức năng
Tiếp tục trả lời thẩm vấn về hoạt động khai thác mỏ cát, Tùng khai sau khi hoàn tất thủ tục nhận chuyển nhượng và được cấp phép, 4 cổ đông thống nhất luân phiên quản lý, khai thác mỏ.
Theo đó, mỗi cổ đông được trực tiếp điều hành hoạt động khai thác trong một tháng.
Khi chủ tọa hỏi vì sao không tổ chức khai thác thống nhất dưới danh nghĩa một doanh nghiệp mà phải chia thời gian cho từng cổ đông, Tùng giải thích cách làm này nhằm bảo đảm quyền lợi công bằng giữa những người góp vốn.
Về việc chấp hành quy định khai thác khoáng sản, bị cáo thừa nhận thời gian đầu doanh nghiệp khai thác đúng sản lượng được cấp phép.
Tuy nhiên, về sau, công ty đã khai thác vượt sản lượng cho phép. Mặc dù biết rõ việc khai thác vượt phép nhưng Tùng và một số bị cáo khác vẫn thực hiện.

Theo lời khai của bị cáo, hoạt động khai thác không vượt diện tích được cấp phép mà chỉ vượt về sản lượng, với giá trị khoảng 75 tỷ đồng.
Trong quá trình hoạt động, mỏ cát từng bị các đoàn chức năng kiểm tra. Tuy nhiên, các đoàn kiểm tra chỉ phát hiện, đề cập một số vi phạm hành chính, không phát hiện việc khai thác vượt sản lượng cho phép.
Tại tòa, Nguyễn Xuân Tùng còn thừa nhận việc thuê người theo dõi hoạt động của cơ quan chức năng để tránh bị phát hiện các sai phạm tại mỏ cát.
Về số tiền thu lợi, bị cáo Tùng khai cá nhân được hưởng hơn 8 tỷ đồng từ hoạt động khai thác mỏ. Các cổ đông còn lại cũng được hưởng số tiền tương tự.
Kết thúc phần trả lời thẩm vấn, Nguyễn Xuân Tùng thừa nhận nội dung cáo trạng truy tố là đúng, không bị oan sai và bày tỏ sự ăn năn, hối hận về hành vi phạm tội.