Giới thiệu & Mục đích sử dụng
Khi giao dịch trái phiếu thứ cấp trên sàn HNX (TPCP hoặc TPDN riêng lẻ theo Thông tư 30/2019/TT-BTC và Nghị định 65/2022/NĐ-CP), bảng giá niêm yết thường hiển thị Giá sạch (Clean Price) chưa bao gồm phần lãi đã chạy từ kỳ trả coupon gần nhất. Số tiền thực tế người mua phải thanh toán là Giá bẩn (Dirty Price) cộng phí giao dịch.
Công cụ tính YTM và Duration trái phiếu giúp nhà đầu tư quy đổi ngay giữa giá sạch (% mệnh giá và VND), tính phần lãi tích lũy theo chuẩn ACT/365 Việt Nam hoặc ACT/ACT quốc tế, giải phương trình lợi suất thực nhận trước và sau thuế thu nhập cá nhân 5% trên coupon TPDN, đồng thời đo rủi ro lãi suất qua Duration, Convexity và DV01.
Cách dùng từng bước
-
Chọn loại trái phiếu (TPDN hay TPCP) và mệnh giáChọn Trái phiếu Doanh nghiệp (tự động áp dụng thuế TNCN 5% trên tiền lãi coupon) hoặc Trái phiếu Chính phủ (thuế 0%); điền mệnh giá 100.000 đ hoặc 100.000.000 đ.
-
Nhập Giá sạch bằng VND hoặc % mệnh giáGõ vào một trong hai ô Giá sạch VND hoặc % mệnh giá, ô còn lại tự đồng bộ tức thì.
-
Điền lãi suất coupon, tần suất trả lãi và kỳ hạn còn lạiChọn tần suất 1 lần/năm, 6 tháng/lần hoặc theo quý. Bạn có thể nhập nhanh số năm và số ngày tích lũy hoặc chuyển sang chọn Ngày thanh toán và Ngày đáo hạn.
-
Xem YTM thực nhận, bảng cú sốc lãi suất và xuất CSV dòng tiềnĐối chiếu YTM trước thuế và sau thuế/phí, xem mức giảm hoặc tăng giá khi mặt bằng lãi suất thay đổi ±0,5% đến ±2% và tải bảng dòng tiền từng kỳ.
Công thức & Phương pháp tính
Mô hình định giá trái phiếu chuẩn hóa dựa trên 4 trụ cột toán tài chính:
- Lãi tích lũy (Accrued Interest - AI): Theo thông lệ thị trường trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam, chuẩn
ACT/365tínhAI = M × c × (Số ngày tích lũy / 365); trong khi chuẩn quốc tếACT/ACTchia trên số ngày thực tế của kỳ coupon hiện hành. - Giá bẩn và Tổng vốn vào:
Dirty Price = Clean Price + AI; cộng thêm phí môi giới chiều mua (nếu có) thànhAll-in Price. - Giải phương trình YTM: Sử dụng thuật toán Newton-Raphson kết hợp chia đôi Bisection để tìm nghiệm lãi suất danh nghĩa năm
ythỏa mãn tổng hiện giá các kỳ coupon ròng (sau thuế5%đối với TPDN theo Thông tư 111/2013/TT-BTC, hoặc0%đối với TPCP) cộng mệnh giá đáo hạn bằng đúng giá thanh toán. Hệ thống tính song song lãi suất hiệu quả nămEAY = (1 + y/m)^m - 1. - Rủi ro lãi suất (Duration, Convexity & DV01):
Macaulay Durationlà kỳ hạn hoàn vốn bình quân gia quyền theo hiện giá (năm);Modified Duration = MacDur / (1 + y/m)đo phần trăm biến động giá khi YTM đổi 1%;DV01thể hiện số VND lãi/lỗ khi lợi suất dịch chuyển 1 điểm cơ bản (0,01%).
Ví dụ minh họa
Ví dụ 1 - TPDN mua chiết khấu và thuế 5% trên coupon: Trái phiếu doanh nghiệp mệnh giá 100.000.000 đ, lãi suất coupon 10%/năm trả 1 lần/năm, còn 3 năm đến đáo hạn, giao dịch ở giá sạch 98.000.000 đ (98% mệnh giá) đúng ngày trả lãi:
- YTM trước thuế:
10,81%/năm(cao hơn 10% coupon nhờ mua được thấp hơn mệnh giá 2 triệu). - YTM sau thuế 5% trên lãi coupon: Mỗi năm thực nhận
9.500.000 đtiền lãi thay vì 10 triệu, nên lợi suất thực nhận về tay còn10,31%/năm.
Ví dụ 2 - Tính Giá bẩn với Lãi tích lũy 90 ngày (ACT/365): Trái phiếu mệnh giá 100.000 đ, coupon 8%/năm trả 6 tháng/lần, giá sạch yết 101.000 đ sau 90 ngày kể từ kỳ trả lãi trước có lãi tích lũy 100.000 × 8% × 90 / 365 = 1.972,60 đ, do đó người mua phải trả Giá bẩn 102.972,60 đ.
Lưu ý quan trọng
Lưu ý về thuế chuyển nhượng khi bán trước đáo hạn: Công cụ mặc định tính YTM theo giả định nắm giữ đến ngày đáo hạn (không phát sinh thuế chuyển nhượng trên vốn gốc khi tất toán đáo hạn, chỉ khấu trừ 5% thuế TNCN tại nguồn đối với phần lãi coupon TPDN theo Thông tư 111/2013/TT-BTC). Trường hợp bán chuyển nhượng trái phiếu doanh nghiệp trước ngày đáo hạn trên thị trường thứ cấp, nhà đầu tư cá nhân chịu thêm thuế chuyển nhượng 0,1% trên tổng giá trị chuyển nhượng từng lần giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Giá sạch (Clean Price) và Giá bẩn (Dirty Price) khác nhau chỗ nào?
Giá sạch là mức giá yết trên bảng điện tử, chưa tính phần tiền lãi đã tích lũy kể từ ngày trả coupon gần nhất. Giá bẩn bằng Giá sạch cộng Lãi tích lũy, là số tiền thực tế bạn phải chi trả khi thanh toán mua trái phiếu.
Tại sao mua trái phiếu doanh nghiệp phải tách riêng YTM trước thuế và sau thuế?
Theo Luật Thuế TNCN và Thông tư 111/2013/TT-BTC, tiền lãi trái tức (coupon) trái phiếu doanh nghiệp bị khấu trừ tại nguồn 5% trước khi chuyển cho nhà đầu tư cá nhân, còn trái phiếu Chính phủ được miễn thuế. Tính YTM sau thuế giúp so sánh công bằng với lãi suất tiết kiệm ngân hàng.
Modified Duration bằng 4,26 năm có ý nghĩa thực tế gì?
Nếu lợi suất yêu cầu trên thị trường tăng thêm 1% (100 bps), thị giá trái phiếu này ước tính giảm khoảng 4,26%. Ngược lại nếu mặt bằng lãi suất giảm 1%, giá trái phiếu sẽ tăng hơn 4,26% nhờ hiệu ứng độ lồi (Convexity).
Việt Nam sử dụng quy ước đếm ngày ACT/365 hay 30/360 cho trái phiếu?
Trên sàn giao dịch trái phiếu Chính phủ và TPDN riêng lẻ tại HNX, quy ước chuẩn để tính lãi tích lũy và định giá thanh toán là Actual/365 (đếm đúng số ngày thực tế trong năm chuẩn 365 ngày).
Trái phiếu chiết khấu không trả lãi định kỳ (Zero-Coupon Bond) có Macaulay Duration bằng bao nhiêu?
Do toàn bộ dòng tiền chỉ về ở ngày đáo hạn cuối cùng, Macaulay Duration của trái phiếu Zero-Coupon luôn bằng đúng số năm còn lại đến đáo hạn (nhạy cảm nhất với biến động lãi suất so với trái phiếu có coupon cùng kỳ hạn).
Lợi suất hiện hành (Current Yield) có thay thế được YTM không?
Không. Current Yield chỉ lấy tiền lãi coupon hằng năm chia cho giá sạch hiện tại, bỏ qua phần lãi hoặc lỗ vốn gốc tại ngày đáo hạn và bỏ qua giá trị thời gian của dòng tiền. Luôn dùng YTM để ra quyết định mua nắm giữ.
Căn cứ pháp lý & Nguồn tham khảo
- Thông tư 30/2019/TT-BTC Hướng dẫn đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán giao dịch công cụ nợ (Chuẩn mực tính giá thanh toán và quy ước ACT/365 trên Sở GDCK Hà Nội)
- Nghị định 65/2022/NĐ-CP & Luật Chứng khoán sửa đổi 56/2024/QH15 (Khung chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại Việt Nam)
- Thông tư 111/2013/TT-BTC Hướng dẫn Luật Thuế Thu nhập cá nhân (Thuế suất 5% đối với thu nhập từ đầu tư vốn (tiền lãi trái phiếu doanh nghiệp))