Giới thiệu & Mục đích sử dụng
Văn bản hành chính cũ, bảng tính Excel kế toán, phụ đề hoặc dữ liệu copy từ tài liệu soạn bằng bộ phông .VnTime (TCVN3/ABC), VNI-Times (VNI-Windows) hay từ máy Mac dùng mã tổ hợp NFD thường bị biến dạng thành các ký tự lạ như Céng hoµ x· héi, Coâng ngheä Tieáng Vieät hoặc lỗi rời dấu khi đưa lên web, Google Docs và thiết bị di động.
Công cụ chuyển mã bảng ký tự tiếng Việt của N1A hỗ trợ chuyển đổi hai chiều đầy đủ 134 ký tự có dấu (67 chữ thường và 67 chữ hoa) thông qua định dạng trung gian Unicode dựng sẵn (NFC) theo chuẩn quốc gia TCVN 6909:2001. Bạn có thể tự động nhận diện bảng mã, mở trực tiếp tệp .txt/.csv 8-bit cũ mà không bị lỗi ký tự thay thế , đồng thời thống nhất quy tắc đặt dấu thanh (hoà/hòa, thuỷ/thủy) chỉ trong một bước.
Cách dùng từng bước
-
Dán văn bản lỗi font hoặc nạp tệp .txt/.csv cũDán trực tiếp đoạn chữ đang bị lỗi font vào khung bên trái hoặc bấm Mở tệp (.txt/.csv). Trình giải mã nhị phân tự động đọc byte 8-bit Latin-1 cho file TCVN3/VNI cũ thay vì làm hỏng ký tự.
-
Chọn bảng mã nguồn và đích (hoặc để Tự động nhận diện)Hệ thống tự nhận diện TCVN3, VNI-Windows, kiểu gõ số VNI, VIQR hay Unicode NFD. Chọn bảng mã đích là Unicode dựng sẵn (NFC — TCVN 6909:2001) hoặc bảng mã cổ theo nhu cầu.
-
Thống nhất vị trí dấu thanh và sao chép kết quảTùy chọn giữ nguyên vị trí dấu thanh, chuyển sang chuẩn mới QĐ 1989/QĐ-BGDĐT (hoà, thuý) hoặc kiểu báo chí cũ (hòa, thúy), rồi sao chép hoặc tải xuống TXT/CSV có UTF-8 BOM.
Công thức & Phương pháp tính
1. Cơ sở pháp lý về bộ mã chữ Việt tại Việt Nam
- TCVN 6909:2001 & Quyết định 72/2002/QĐ-TTg (ban hành ngày 10/06/2002): Thủ tướng Chính phủ quy định thống nhất sử dụng bộ mã ký tự chữ Việt theo tiêu chuẩn TCVN 6909:2001 (Unicode 16-bit dựng sẵn) trong các hệ thống thông tin và trao đổi văn bản điện tử của cơ quan hành chính nhà nước.
- Nghị định 30/2020/NĐ-CP (ngày 05/03/2020, Phụ lục I Mục I.4): Quy định văn bản hành chính trình bày bằng phông chữ tiếng Việt Times New Roman, bộ mã ký tự Unicode theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6909:2001, màu đen.
- Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT (ngày 25/05/2018, Điều 8): Chuẩn hóa quy tắc đặt dấu thanh trên nguyên âm chính trong sách giáo khoa (ví dụ hoà, toà, thuý, luỹ), riêng nhóm phụ âm đầu
qugiữ nguyên quy tắc đặt dấu trên nguyên âm chính đứng sauu(quả, quý, quỷ).
2. Cơ chế ánh xạ hai chiều 134 ký tự
Mọi phép chuyển đổi đều đi qua bước trung gian Unicode NFC (Decoder → NFC → [Tùy chọn dấu thanh] → Encoder) để đảm bảo không sót chữ hoa Ă, Â, Đ, Ê, Ô, Ơ, Ư. Với VNI-Windows (bảng mã biến thiên 1–2 byte trong đó a + \u00e2 là â và a + \u00e1 là ấ), bộ phân tích áp dụng chiến lược khớp tiền tố dài nhất trước (longest-match-first) để không bao giờ tách nhầm byte dấu.
Với TCVN3 / ABC (bảng mã đơn byte 8-bit 0xA1–0xFE), chuẩn này chỉ cấp 7 điểm mã riêng cho chữ hoa không dấu thanh (Ă, Â, Ê, Ô, Ơ, Ư, Đ). Các chữ hoa mang dấu thanh (như Ấ, Ề, Ộ, Ử) dùng chung mã với chữ thường và phụ thuộc phông .VnTimeH để hiển thị chữ hoa. Khi người dùng chuyển ngược sang TCVN3, công cụ tự động phát hiện và hiển thị cảnh báo mất chữ hoa trên các ký tự đó.
Ví dụ minh họa
- Ví dụ 1 — Văn bản VNI-Windows (font VNI-Times): Chuỗi
Coâng ngheä Vaên baûn Tieáng Vieät ñöôïc löu tröõđược nhận diện tự động là VNI-Windows và chuyển thànhCông nghệ Văn bản Tiếng Việt được lưu trữ. - Ví dụ 2 — Văn bản TCVN3 (font .VnTime): Chuỗi
Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Namđược chuyển chuẩn sangCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam(hoặcCộng hòa...nếu chọn kiểu dấu cũ). - Ví dụ 3 — Lỗi NFD khi copy từ macOS: Từ
Tiếng Việtở dạng tổ hợp NFD có độ dài 12 mã UTF-16 bị hỏng tìm kiếm trên Windows/Excel; sau khi gom NFC còn đúng 10 mã UTF-16 dựng sẵn.
Lưu ý quan trọng
Toàn bộ quá trình đọc tệp nhị phân (ArrayBuffer) và chuyển bảng mã diễn ra trực tiếp trong trình duyệt của bạn, không tải tệp lên máy chủ. Nếu mở tệp Excel .csv sau khi chuyển mã, hãy dùng nút Xuất CSV BOM để Microsoft Excel tự động nhận diện bảng mã UTF-8 có dấu.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chuyển văn bản bị lỗi chữ 'Céng hoµ x· héi' sang tiếng Việt đọc được?
Đó là văn bản dùng bảng mã TCVN3/ABC (gắn với font .VnTime). Bạn chỉ cần dán đoạn chữ vào khung đầu vào với chế độ Tự động nhận diện và bảng mã đích Unicode dựng sẵn (NFC — TCVN 6909:2001) để khôi phục ngay tức thì.
Tại sao file .txt TCVN3 tải lên các công cụ khác hay biến thành dấu ?
Vì TCVN3 là bảng mã 8-bit ANSI. Nếu đọc tệp bằng UTF-8 thông thường, các byte từ 0xA1 đến 0xFE sẽ bị báo lỗi và thay thế bằng ký tự . Công cụ N1A kiểm tra tính hợp lệ UTF-8 nghiêm ngặt và tự động chuyển sang giải mã Latin-1 8-bit khi gặp tệp TCVN3/VNI-Windows gốc.
Tại sao khi chuyển từ Unicode sang TCVN3 một số chữ hoa có dấu lại biến thành chữ thường?
Theo thiết kế lịch sử của bảng mã TCVN3 (TCVN 5712:1993), 256 byte không đủ chứa cả chữ hoa có dấu và chữ thường có dấu, nên chỉ có 7 nguyên âm hoa không dấu thanh (Ă, Â, Ê, Ô, Ơ, Ư, Đ) có mã riêng. Chữ hoa có dấu phải dùng chung mã thường kết hợp với font .VnTimeH để in hoa toàn bộ.
Unicode NFC và Unicode NFD (tổ hợp) khác nhau ở điểm nào?
Unicode NFC (dựng sẵn, chuẩn TCVN 6909:2001) lưu mỗi chữ cái có dấu thành 1 điểm mã duy nhất, tương thích hoàn hảo với Windows, tìm kiếm web và cơ sở dữ liệu. Unicode NFD (tổ hợp, mặc định trên bộ gõ/hệ thống macOS cũ) lưu nguyên âm gốc và dấu thanh thành 2 điểm mã rời nhau, dễ gây rớt dấu hoặc sai kết quả tìm kiếm.
Tùy chọn chuẩn dấu QĐ 1989 xử lý chữ 'quả', 'quý' như thế nào?
Thuật toán nhận diện chữ qu là âm đầu ghép nên luôn giữ dấu thanh ở nguyên âm đứng sau (quả, quý, quỷ), chỉ chuyển đổi vị trí dấu trên các vần có âm đệm oa, oe, uy đứng sau các phụ âm khác (hòa → hoà, thủy → thuỷ).
Căn cứ pháp lý & Nguồn tham khảo
- Nghị định 30/2020/NĐ-CP ngày 05/03/2020 về công tác văn thư (Phụ lục I) (Quy định phông chữ và bộ mã Unicode TCVN 6909:2001 cho văn bản hành chính)
- Quyết định 72/2002/QĐ-TTg ngày 10/06/2002 về thống nhất bộ mã TCVN 6909:2001 (Thống nhất sử dụng bộ mã ký tự chữ Việt Unicode dựng sẵn trong cơ quan nhà nước)
- Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT ngày 25/05/2018 về chuẩn chính tả giáo dục phổ thông (Điều 8 quy định cách đánh dấu thanh trên âm chính tiếng Việt)