M&A Việt Nam: Tăng mạnh, rủi ro pháp lý tăng theo

Trong bài viết này

• Mở bài: M&A tăng mạnh, rủi ro pháp lý cũng theo
• 1. Chuẩn bị chiến lược và cấu trúc Deal trước khi ký kết
• 2. Due diligence tập trung vào khía cạnh pháp lý
• 3. Soạn thảo thỏa thuận mua bán (SPA) – các điều khoản then chốt
• 4. Hoàn thành giao dịch và các bước sau closing
• 5. Giám sát và xử lý sự cố sau khi giao dịch hoàn thành
• 6. Bài học từ các vụ tranh chấp thực tế

Mở bài: M&A tăng mạnh, rủi ro pháp lý cũng theo

Trong giai đoạn gần đây, hoạt động M&A tại Việt Nam đã chứng nhận mức tăng đáng chú ý khi vốn Nhật Bản và các quỹ quốc tế tăng cường tìm kiếm cơ hội đầu tư, một xu hướng được phản ánh qua báo cáo của Tin nhanh chứng khoán về việc “Vốn Nhật đẩy mạnh M&A tại Việt Nam”. Đồng thời, Tạp chí Kinh tế Sài Gòn đã nhấn mạnh rằng việc phòng ngừa tranh chấp pháp lý sau khi hoàn thành giao dịch không phải là một課題 dễ dàng, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ giai đoạn đàm phán đến quá trình tích hợp sau khi closing. Sự kết hợp giữa lượng deal tăng và mức độ phức tạp của môi trường pháp lý Việt Nam khiến các bên tham gia cần phải có một danh sách kiểm tra cụ thể để giảm thiểu khả năng xảy ra bất đồng sau khi giao dịch kết thúc.

1. Chuẩn bị chiến lược và cấu trúc Deal trước khi ký kết

Trước khi bước vào giai đoạn đàm phán chính thức, các bên thường thực hiện việc xác định mục tiêu chiến lược của giao dịch, bao gồm việc đánh giá sự tương thích giữa mô hình kinh doanh, vị trí thị trường và khả năng tạo synergi. Một bước quan trọng là lựa chọn hình thức cấu trúc deal phù hợp với quy định pháp luật Việt Nam, như mua tài sản, mua cổ phần hoặc hợp nhất. Việc xác định rõ ràng loại hình này giúp xác định được scope của due diligence và các ràng buộc pháp lý liên quan. Đồng thời, các bên thường thảo luận về việc đưa vào điều khoản MAC (Material Adverse Change) trong term sheet để bảo vệ bên mua trong trường hợp phát hiện ra những thay đổi đáng kể về tài chính hoặc hoạt động của target giữa thời gian ký term sheet và ngày closing.

2. Due diligence tập trung vào khía cạnh pháp lý

Trong quá trình due diligence, nhóm pháp lý thường tập trung vào các lĩnh vực sau:

• Kiểm tra hợp đồng kinh doanh: hợp đồng cung cấp, hợp đồng phân phối, hợp đồng đầu tư và các cam kết quan trọng với khách hàng, nhà cung cấp và đối tác.
• Xác minh quyền sở hữu trí tuệ: bản quyền, thương hiệu, sáng chế và các giấy phép liên quan, đảm bảo không có tranh chấp sở hữu hoặc침해.
• Đánh giá sự tuân thủ với pháp luật lao động: hợp đồng lao động, chế độ chế độ bhxh, và bất kỳ vấn đề liên quan đến việc sa thải hoặc restructure nhân lực.
• Xem xét lịch sử tranh chấp và các vụ kiện đang diễn ra: bao gồm vụ kiện dân sự, hình sự và các tranh chấp administratifs.
• Kiểm tra tuân thủ với quy định ngành: đặc biệt đối với các lĩnh vực có giấy phép như ngân hàng, bảo hiểm, телеком và y tế.

Kết quả của quá trình này thường được tóm tắt trong một báo cáo due diligence pháp lý, serving as the basis để đàm phán về các điều khoản bù đắp và bảo hiểu trong SPA.

3. Soạn thảo thỏa thuận mua bán (SPA) – các điều khoản then chốt

SPA là văn bản pháp lý xác định quyền và nghĩa vụ của các bên sau khi giao dịch hoàn thành. Một số điều khoản thường được đặc biệt chú ý bao gồm:

• Điều khoản về giá và cơ chế thanh toán: xác định mức giá closing, cơ chế điều chỉnh giá dựa trên tài khoản mục tiêu (closing balance sheet) và các khoản tiền giữ escrow.
• Điều khoản bù đắp (indemnification): quy định phạm vi, thời gian và mức độ bù đắp khi phát생 vi phạm về biểu hiện và bảo hành (representations and warranties).
• Điều khoản earn-out: nếu phần giá trị giao dịch phụ thuộc vào hiệu quả tài chính sau khi closing, cần xác định rõ công thức tính toán, thời gian đo lường và phương pháp giải quyết tranh chấp.
• Điều khoản về pháp luật áp dụng và phương án giải quyết tranh chấp: thường chọn luật Việt Nam làm luật áp dụng và xác định phương án giải quyết qua trọng tài hoặc toà án tại một thành phố cụ thể.
• Điều khoản về dịch vụ transición (Transition Services Agreement – TSA): nêu rõ thời gian, phạm vi và phí dịch vụ mà bên bán sẽ cung cấp để hỗ trợ quá trình tích hợp.

Việc làm rõ các điều khoản này tại giai đoạn soạn thảo giúp giảm thiểu khả năng xảy ra hiểu lầm trong thời gian sau khi giao dịch hoàn thành.

4. Hoàn thành giao dịch và các bước sau closing

Sau khi tất cả các điều kiện trước closing được đáp ứng, các bên tiến hành hoán đổi tài sản và tiền tệ, đồng thời thực hiện các bước sau:

• Thực hiện điều chỉnh giá dựa trên tài khoản mục tiêu thực tế (post-closing adjustment) và thanh toán các khoản giữ trong escrow.
• Biên bản ghi nhận việc chuyển giao quyền sở hữu, bao gồm việc cập nhật sổ hàng hóa, sổ sở hữu trí tuệ và thông báo với các cơ quan quản lý.
• Thực hiện kế hoạch truyền thông nội bộ để thông báo cho nhân viên, khách hàng và nhà cung cấp về sự thay đổi trong cấu trúc sở hữu.
• Bắt đầu quá trình tích hợp (Post-Merger Integration – PMI) theo kế hoạch đã được chuẩn bị trước, bao gồm việc thống nhất hệ thống IT, quy trình kế toán và chính sách nhân sự.
• Giám sát việc thực hiện các điều khoản earn-out và các cam kết bù đắp theo thời gian đã thỏa thuận.

Các bước trên thường được ghi chép trong một bản ghi họp closing minutes và được theo dõi qua báo cáo tiến độ định kỳ từ bộ phận Corporate Development.

5. Giám sát và xử lý sự cố sau khi giao dịch hoàn thành

Dù đã có các biện pháp phòng ngừa, vẫn có khả năng phát sinh các vấn đề pháp lý trong thời gian sau khi giao dịch. Các công ty thường thiết lập một cơ chế giám sát bao gồm:

• Họp định kỳ giữa các bên đại diện để kiểm tra việc tuân thủ các điều khoản earn-out, bù đắp và các cam kết khác.
• Xây dựng bộ hồ sơ lưu trữ tất cả các tài liệu liên quan đến giao dịch để dễ dàng truy xuất khi cần thiết cho bất kỳ thủ tục pháp lý nào.
• Thiết lập quy trình escalation khi phát hiện vi phạm về biểu hiện và bảo hành, bao gồm thời gian thông báo và các bước giải quyết qua thương lượng hoặc trọng tài.
• Tham khảo ý kiến từ bộ luật nội bộ hoặc tư vấn pháp lý bên ngoài để đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra đề xuất xử lý.

Cơ chế này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu không bình thường và đưa ra kịp thời các biện pháp khắc phục trước khi vấn đề phát triển thành tranh chấp lớn.

6. Bài học từ các vụ tranh chấp thực tế

Nhiều nguồn cho thấy rằng các tranh chấp sau M&A thường xuất phát từ những khoảng trống trong quá trình chuẩn bị hoặc từ việc không thực hiện đúng các điều khoản đã thỏa thuận. Tạp chí Kinh tế Sài Gòn đã chỉ ra rằng việc giảm thiểu rủi ro pháp lý không phải là một nhiệm vụ phức tạp nếu các bước sau được thực hiện một cách nhất quán:

• Đảm bảo rằng tất cả các biểu hiện và bảo hành trong SPA đều dựa trên kết quả due diligence thực tế và được cập nhật thường xuyên trong quá trình đàm phán.
• Sử dụng mecanismo escrow với mức phần trăm hợp lý (thường dao động từ 10% đến 20% của giá giao dịch) để bảo vệ bên mua đối với các請求 bù đắp có thể phát sinh.
• Xây dựng báo cáo tiến độ PMI cụ thể với chỉ số đo lường rõ ràng (KPIs) để theo dõi việc thực hiện synergi và phát hiện sớm các偏差.
• Tham khảo kinh nghiệm từ các deal trước đó, đặc biệt là những deal có envolvемент của quỹ quốc tế, để áp dụng những bài học tốt nhất vào môi trường Việt Nam.

Những bài học này không chỉ áp dụng cho các nhà chiến lược mà còn có giá trị cho bộ phận Corporate Development, luật sư và tài vấn tài chính khi họ tham gia vào quy trình M&A.

Giải thích thuật ngữ

Tham khảo

• M&A trong thời kỳ chuyển biến chiến lược - baodautu
• Vốn Nhật đẩy mạnh M&A tại Việt Nam - Tin nhanh chứng khoán
• Tránh tranh chấp pháp lý hậu giao dịch M&A không khó - Tạp chí Kinh tế Sài Gòn
• Chương 2: Bản lĩnh và sứ mệnh - EY
• Thẩm định CNTT - Yếu tố quyết định thành công các thương vụ M&A trong thời đại 4.0 - CafeF
• Thị trường M&A Việt Nam 2019 - 2020: Trỗi dậy trong trạng thái bình thường mới - baodautu